Bakıda “ev yeməyi” artıq sadəcə evdə bişirilən yemək deyil. Sosial şəbəkələrdə, çatdırılma platformalarında və elan səhifələrində yüzlərlə profil gündəlik menyu təqdim edir: dolma, plov, düşbərə, kotlet, salat, xəngəl, şirniyyat... Foto iştahaçandır, qiymət münasibdir, üstəlik “ev şəraitində hazırlanıb” qeydi alıcıda əlavə etibar yaradır. Amma əsas sual budur: bu yeməklər həqiqətən harada və hansı şəraitdə hazırlanır?
Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:
“Ev yeməyi” ifadəsi alıcıda təmizlik, təzə məhsul və ailə mətbəxi təəssüratı yaradır. Halbuki məhsulun həqiqətən hansı mətbəxdə bişirildiyini, ətin haradan alındığını, soyuducunun temperaturunu, yeməyin neçə saat əvvəl hazırlandığını və çatdırılana qədər hansı şəraitdə saxlanıldığını alıcı çox vaxt bilmir.
Problem də məhz burada başlayır
AQTA qida təhlükəsizliyi ilə bağlı xəbərdarlıqlarında bildirir ki, qida zəhərlənmələrinin böyük hissəsi məişət şəraitində baş verir. Agentliyin statistik təhlilinə görə, ölkədə qeydə alınan qida zəhərlənmələrinin təxminən 75 faizi məişət zəminində yaranır. Səbəblər arasında yeməyin düzgün saxlanmaması, çiy və bişmiş məhsulların təması, temperatur rejiminin pozulması və qidanın uzun müddət otaq temperaturunda qalması var.
“Ev şəraiti” təhlükəsizlik zəmanəti deyil
Ən böyük yanlış təsəvvür budur ki, evdə hazırlanan yemək avtomatik təhlükəsizdir. Əslində peşəkar iaşə obyektində tələb olunan sanitar rejim, dezinfeksiya, ayrı saxlama zonaları, soyuducu nəzarəti və işçi gigiyenası adi mənzildə olmaya bilər.
Məsələn, səhər hazırlanan mayonezli salat bir neçə saat mətbəxdə qalır, sonra maşınla müştəriyə aparılırsa, risk artıq artır. AQTA tez xarab olan salatların və kremli məhsulların iki saatdan artıq soyuducudan kənarda saxlanmamasını tövsiyə edir.
Eyni problem ət, toyuq, süd məhsulları və yumurta ilə hazırlanmış yeməklərə də aiddir. Xüsusən yayda temperatur yüksəldikcə bakteriyalar daha sürətlə çoxalır. AQTA 2026-cı ilin yayında da isti havalarda ət, süd, balıq, yumurta, mayonezli salat və kremli şirniyyatların daha tez xarab olduğunu xüsusi vurğulayıb.
Azərbaycanda bunun real nümunəsi də var
Bu risk nəzəri deyil. 2026-cı ilin iyulunda Gəncə və Samuxda yas mərasimlərində ardıcıl qida zəhərlənmələri qeydə alınıb. AQTA araşdırma zamanı ortaq risk amillərindən biri kimi lavaşı müəyyən edib. Agentliyin məlumatına görə, həmin lavaş qeyri-qanuni şəkildə ev şəraitində hazırlanaraq satılırmış.
AQTA bu hadisədən sonra vətəndaşlara mənşəyi məlum olmayan və ev şəraitində hazırlanaraq satışa çıxarılan qidaları almamağı tövsiyə edib. Bu nümunə “evdə hazırlanıb” ifadəsinin niyə təhlükəsizlik sertifikatı sayıla bilməyəcəyini açıq göstərir.
Bəs belə satış qanunidirmi?
Qida biznesi ilə məşğul olan şəxsin sadəcə Instagram səhifəsi açması kifayət etmir. Qida zəncirində fəaliyyət göstərən subyektlərin və obyektlərin qeydiyyatı, gigiyena və təhlükəsizlik tələbləri mövcuddur. AQTA-nın Qida Təhlükəsizliyi Reyestrində qida obyektləri və subyektləri ayrıca qeydiyyata alınır.
Qida obyektlərində təmizlik və dezinfeksiya da təsadüfi aparılmamalıdır. Mövcud gigiyena qaydalarına əsasən, qida istehsalı, emalı, saxlanması, daşınması və ictimai iaşənin bütün mərhələlərində sanitariya tələblərinə əməl olunmalıdır.
Deməli, gündə onlarla porsiya hazırlayıb satan mətbəx artıq sadəcə ailə üçün yemək bişirilən yer deyil. Faktiki olaraq kiçik qida istehsalı nöqtəsinə çevrilir.
Alıcı nəyi soruşmalıdır?
“Ev yeməyi” sifariş edən insan ən azı məhsulun harada hazırlandığını, satış yerinin qeydiyyatda olub-olmadığını, yeməyin nə vaxt bişirildiyini və necə saxlanıldığını soruşa bilər. Xüsusən ət, süd, yumurta və mayonezli məhsullarda bu məlumat vacibdir. Əgər satıcı ünvanını gizlədir, yalnız şəxsi nömrə ilə sifariş qəbul edir, məhsulun mənşəyi barədə məlumat vermir və “narahat olmayın, hər şey təmizdir” cavabı ilə kifayətlənirsə, alıcı faktiki olaraq yalnız etimada əsaslanır.
Əsas məsələ budur: “ev yeməyi” marketinq ifadəsidir, sanitar arayış deyil.
Bakıda bu sektor böyüdükcə əsas sual “yemək dadlıdırmı?” yox, “harada və hansı şəraitdə hazırlanıb?” olmalıdır. Çünki qidanın şəkli Instagram-da gözəl görünə bilər, amma mikrobu fotodan görmək mümkün deyil.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
