Hazırda adi insanların belə hazırladığı videolar qısa zamanda milyonlara istifadəçiyə çata bilir. Bunu son illərdə ən çox TikTok platformasında müşahidə edirik.
Lent.az-ın əməkdaşı həyatımıza daxil olan bu sosial media ilə bağlı araşdırma hazırlayıb. TikTok-un cəmiyyətə verdikləri aldıqlarından çoxdur?
Necə olar ki, çox bəsit kontentlər milyonların diqqətini çəkir?
TikTok biznesmənlərin işini asanlaşdırırmı?
Bu və diğər suallara araşdırmamızda cavab tapmağa çalışacağıq.
Bu danılmazdır ki, sözü gedən platforma dünyanın ən təsirli sosial platformalarından birinə çevrilib. Bir video bir neçə saat ərzində milyonlarla insana çata bilir. Bu sürət əvvəl heç bir platformada yox idi. TikTok artıq sadəcə əyləncə deyil. O, davranışları, qərarları və hətta gündəlik həyatı dəyişən gücə malikdir. Bəs viral trendlər nəyi dəyişdirir?
Əvvəlcə ondan başlayaq ki, viral trend nədir və necə yaranır?
Viral trend o deməkdir ki, bir video, fikir və ya hərəkət çox qısa zamanda geniş yayılır. İnsanlar həmin trendi təkrarlayır və paylaşır. Beləliklə, trend daha da böyüyür. TikTok-un alqoritmi bu prosesdə əsas rol oynayır. Platforma istifadəçinin baxdığı videolara uyğun kontent göstərir. Əgər bir video çox izlənirsə, daha çox insana təqdim olunur. Bu da onun viral olmasına səbəb olur.
Sadə dillə desək, bir nəfər video paylaşır, insanlar bəyənir və paylaşır, alqoritm onu daha çox insana göstərir - Trend yaranır.
Viral trendlər insanların davranışını necə dəyişir?
TikTok trendləri insanların gündəlik həyatına birbaşa təsir edir. Bu təsir bəzən fərq edilmədən baş verir.
1. Davranışların təqlidi
İnsanlar gördüklərini təkrarlamağa meyillidir. TikTok-da isə bu daha sürətli baş verir. Məsələn, bir rəqs trendi başlayır və minlərlə insan onu təkrarlayır. Bu artıq sadəcə əyləncə deyil. Bu, kollektiv davranış formasıdır.
2. Düşüncə tərzinə təsir
Qısa videolar insanların düşünmə formasını dəyişir. İnsanlar uzun məqalə oxumaqdansa 15-30 saniyəlik videoya üstünlük verir. Bu isə diqqət müddətini azaldır.
3. Gündəlik vərdişlər
TikTok yeni vərdişlər yaradır. Məsələn, səhər idmanları ilə bağlı videolar, sağlam qidalanma trendi, idman “çallenge”ləri. Bəzi hallarda bu müsbət təsir edir. Amma bəzən insanlar real olmayan həyat standartlarına uyğunlaşmağa çalışır.
TikTok iqtisadiyyatı necə dəyişir?
TikTok artıq biznes üçün böyük platformadır. Satışlara təsir edir, bir məhsul viral olduqda satışlar birdən artır, buna “TikTok effekti” deyilir. Sadə bir məhsul bir gecədə məşhur ola bilər. Bundan başqa, yeni peşələr yaranır, influencer olmaq artıq real peşədir. İnsanlar TikTok üzərindən pul qazanır. Brendlər bu şəxslərlə əməkdaşlıq edir.
Eyni zamanda reklamın yeni forması yaranır. Ənənəvi reklamlar əvvəlki qədər təsirli deyil. İnsanlar daha çox real və səmimi videolara inanır. Bu da marketinq strategiyalarını dəyişir.
Viral trendlərin müsbət tərəfləri
TikTok yalnız mənfi təsir göstərmir. Onun bir çox müsbət tərəfi də var.
* İnsanlara yaradıcılıq imkanı verir
* Kiçik bizneslərin tanınmasına kömək edir
* Maarifləndirici kontent yayılır
* İnsanlar özünü ifadə edə bilir
Məsələn, bəzi müəllimlər və həkimlər TikTok vasitəsilə faydalı məlumatlar paylaşır.
TikTok-un zərərləri nələrdir?
TikTok-un sürətli və güclü təsiri bəzi ciddi problemlər yaradır. Bunlardan ilki asılılıq problemidir. TikTok istifadəçiləri saatlarla videolara baxa bilir. Platforma insanı özündə saxlayacaq şəkildə qurulub. Bu, xüsusilə gənclər üçün təhlükəlidir. Növbəti problem diqqət dağınıqlığıdır. Qısa videolar beynin diqqət mexanizmini dəyişir. İnsanlar uzun müddət fokuslana bilmir. Bu, dərs və iş həyatına təsir edir. Saxta həyat görüntüsü isə ən zərərli məqamlardan biridir. TikTok-da hər şey ideal görünür. İnsanlar öz həyatını başqaları ilə müqayisə edir. Bu isə stress və narazılıq yaradır.
İndi gələk təhlükəli trendlərə. Bəzi viral “çallenge”lər risklidir. İnsanlar bəyənmə almaq üçün təhlükəli hərəkətlər edir. Bu da real zədələrə səbəb ola bilər. Bundan başqa, məlumatın doğruluğunu sübut edən dəlillər təqdim edilmir. TikTok-da yayılan məlumatların hamısı doğru deyil. Yanlış məlumatlar sürətlə yayılır. İnsanlar bunu yoxlamadan qəbul edir.
TikTok gələcəyi necə formalaşdırır?
TikTok artıq sadəcə platforma deyil. O, mədəniyyət yaradır. Musiqidən modaya qədər bir çox sahəyə təsir edir.
* Musiqilər TikTok sayəsində məşhur olur
* Moda trendləri buradan başlayır
* İnsanların danışıq tərzi belə dəyişir
Gələcəkdə bu təsirin daha da artacağı gözlənilir. TikTok-dan düzgün istifadə etməsəz, o faydadan çox zərər verə bilər.
Biraz da mənzərəyə uzaqdan baxaq. Onun üçün də bəzi suallara cavab tapmalıyıq.
TikTok-un əsas istifadəçiləri kimlərdir?
TikTok-un ən aktiv istifadəçiləri əsasən gənclərdir. Xüsusilə:
* 13–24 yaş arası istifadəçilər
* tələbələr və məktəblilər
* sosial mediada aktiv olan gənc auditoriya
Amma bu, hamısı deyil. Son illərdə:
* 25–40 yaş arası insanlar
* biznes sahibləri
* müəllimlər, həkimlər və ekspertlər də platformaya qoşulub
Yəni TikTok artıq təkcə “gənclərin tətbiqi” deyil. Sadəcə gənclər daha aktivdir.
Niyə orada açıq söyüşlər və qeyri-etik kontent olur?
Burada məsələ “icazə verilir” yox, “tam nəzarət etmək çətindir” məsələsidir. Belə ki, TikTok-un qaydalarına görə, açıq təhqir, zorakılıq dili, nifrət nitqi qadağandır. Amma problem ondadır ki, kontent çox sürətlə yayılır, gündə milyonlarla video paylaşılır. Hamısını dərhal yoxlamaq mümkün deyil.
Bundan başqa, istifadəçilər qaydaları “dolayısı ilə” pozur. Məsələn, söyüşü dəyişdirərək deyirlər, üstünü musiqi ilə örtürlər, yazıda gizlədirlər. Bu səbəbdən filtrdən keçə bilir.
Alqoritm elə yazılıb ki, daha çox baxışa fokuslanır. Ən çox izlənən kontent daha çox yayılır. Beləliklə, bəzən, qalmaqallı, sərt, emosional videolar daha çox baxış yığır.
Bəzi insanlar açıqca deyirlər ki, mən TikTokda gördüklərimdən utanıram. Bəs saymaqla bitməyən istifadəçisi olan bir platforma buna niyə icazə verir? Əslində TikTokda utananların yanaşması da çox normal reaksiyadır. Səbəblər isəbunlardı:
* bəzi kontentlər həddindən artıq açıq və etikadan kənardır
* ailə və cəmiyyət dəyərlərinə uyğun gəlmir
* insanlar diqqət üçün sərhədi aşır
TikTok niyə belə formalaşıb?
Bu platformanın əsas prinsipi sadədir: diqqət cəlb etmək. İnsan psixologiyasına görə, emosional kontent daha çox baxılır, qalmaqal daha tez yayılır, şok effekt daha çox reaksiya alır. Bu səbəbdən bəzi istifadəçilər bilərəkdən sərhədi aşır.
Sənin yanaşman düzgün ola bilərmi?
TikTok-dan uzaq duranların səbəbləri belədir:
* vaxtını qorumaq istəyirsənsə
* mənəvi rahatlığa üstünlük verirsənsə
* faydasız kontentdən uzaq durmaq istəyirsənsə TikTok istifadə etməmək tam normal seçimdir.
Amma eyni zamanda bunu da nəzərə almaq lazımdır, platformanı birdəfəlik qaralamaq doğru deyil, istifadə forması nəticəni müəyyən edir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
