Yayın isti gecələri, uzun günləri və gec batan günəş istirahət üçün ideal görünsə də, bir çox insan məhz bu mövsümdə yuxu problemləri ilə üzləşir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bunun səbəbi təkcə isti hava deyil, həm də orqanizmin bioloji saatının dəyişməsidir.
Lent.az xəbər verir ki, alimlərin sözlərinə görə, insan orqanizmi daxili bioloji saatla idarə olunur.
Bu sistem bədən temperaturunu, hormonların ifrazını və yuxu rejimini tənzimləyir. Gün işığı melatonin və kortizol hormonlarının ifrazına birbaşa təsir göstərir. Melatonin yuxuya getməyə kömək edir, kortizol isə səhər oyanmağı və ayıq qalmağı təmin edir.
Yay aylarında günün 16-17 saata qədər uzanması nəticəsində axşam saatlarında işığın çox olması melatoninin ifrazını təxminən 30-60 dəqiqə gecikdirir. Səhər erkən günəş işığı isə bu hormonun təsirini daha tez dayandırır. Nəticədə insanlar gec yatır və daha tez oyanırlar.
Yayda insanlar daha az yatır
Araşdırmalar göstərir ki, yay mövsümündə insanların yuxu müddəti qış ayları ilə müqayisədə təxminən bir saat azalır.
188 nəfərin iştirak etdiyi tədqiqat zamanı məlum olub ki, xüsusilə REM (sürətli göz hərəkəti) yuxu mərhələsi qısalır. Bu mərhələ emosional sabitlik, yaddaşın möhkəmlənməsi və gün ərzində yaşanan hadisələrin emalı üçün vacib hesab olunur.
İki il davam edən və 377 nəfəri əhatə edən başqa bir araşdırma isə göstərib ki, yazın sonundan etibarən insanların yuxu müddəti təxminən beş ay ərzində tədricən azalır. Orta hesabla ümumi yuxu müddəti 62 dəqiqə, REM mərhələsi isə 24 dəqiqə qısalır. Eyni zamanda orqanizmin bərpası və immun sisteminin fəaliyyəti üçün vacib olan dərin yuxunun da azaldığı müşahidə olunub.
Problem yalnız günəş işığında deyil
Mütəxəssislər bildirirlər ki, isti hava da yuxuya getməyi çətinləşdirən əsas amillərdəndir. Normal şəraitdə insan yatmazdan əvvəl bədən temperaturu təxminən 1 dərəcə aşağı düşür. Bu, orqanizmin istirahət rejiminə keçməsinə kömək edir. Lakin otaq çox isti olduqda bədən kifayət qədər soyuya bilmir.
Araşdırmalara görə, otaq temperaturunun 26 dərəcədən 32 dərəcəyə yüksəlməsi gecə oyanmalarını artırır, həm dərin, həm də REM yuxusunun müddətini azaldır.
Bəzi insanlar niyə daha çox əziyyət çəkir?
Yuxu problemləri hər kəsdə eyni olmur. Axşam saatlarında daha aktiv olan insanlar yayda günəş gec batdığı üçün daha gec yatmağa meyilli olurlar. Səhər tezdən oyanan insanlar isə erkən günəş işığı səbəbindən daha tez yuxudan ayılırlar.
Bundan başqa, narahatlıq, psixoloji problemlər, spirtli içkilərdən istifadə və bəzi dərmanlar, xüsusilə beta-blokatorlar da melatonin hormonunun ifrazını azaldaraq yuxunun keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Yayda daha rahat yatmaq üçün nə etmək lazımdır?
Mütəxəssislər bir neçə sadə vərdişin yuxunu yaxşılaşdırmağa kömək etdiyini bildirirlər. Səhər oyandıqdan sonra ilk bir saat ərzində ən azı 15 dəqiqə açıq havada olmaq bioloji saatın düzgün işləməsinə kömək edir.
Yatmazdan təxminən iki saat əvvəl otaqdakı işıqları zəiflətmək, pərdələri çəkmək və telefon, planşet, kompüter kimi ekranların parlaqlığını azaltmaq melatonin ifrazını artırır. Səhər günəş işığının erkən oyanmağa səbəb olmaması üçün qalın pərdələrdən və ya yuxu maskasından istifadə etmək tövsiyə olunur.
Yataq otağının sərin saxlanılması da vacibdir. Ventilyator, pambıq və ya kətan yataq dəsti, eləcə də yatmazdan əvvəl ilıq və ya bir qədər sərin duş qəbul etmək bədən temperaturunun aşağı düşməsinə kömək edir və yuxuya getməyi asanlaşdırır.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, kondisioner, süni işıqlandırma və müasir texnologiyalara baxmayaraq, insan orqanizmi hələ də təbiətin ritminə uyğun fəaliyyət göstərir. Buna görə də yay aylarında yaranan yuxusuzluq təbii bioloji reaksiyadır və düzgün gündəlik vərdişlərlə onun təsirini azaltmaq mümkündür.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
