İqlimşünasların fikrincə, 21-ci əsrin sonuna qədər AMOC sisteminin gücü 43 faiz azala bilər və tamamilə kollaps ehtimalı 50 faiz təşkil edir.
Lent.az-ın xarici mediaya istinadən məlumatına görə, qlobal istiləşmə əsas okean dövran sistemlərini qeyri-sabitləşdirir və planetin iqlim balansına birbaşa təhlükə yaradır. Elmi ictimaiyyət Atlantik meridional dönmə dövriyyəsinin (AMOC) və Antarktika aralıq sularının (AAIW) kritik dərəcədə zəifləməsini sənədləşdirib.
Xəbər verilir ki, bu nəhəng okean konveyerlərinin işləməməsi Avropa qışlarında temperaturun kəskin şəkildə aşağı düşməsinə, ənənəvi musson dövrlərini pozmasına və qlobal kənd təsərrüfatına ciddi zərbə vurmasına səbəb ola bilər.
AMOC-un dağılması və Şimali Avropanın donması riski
Atlantik okean konveyeri (AMOC) Avropa ölkələrində nisbətən mülayim iqlimi qoruyaraq isti tropik suları şimala daşımaqdan məsuldur. Lakin Qrenlandiya buzlaqlarının sürətlə əriməsi Şimali Atlantikanı şirin su ilə doyurur. Bu, okean kütlələrinin sıxlığını və duzluluğunu azaldır və onların əks axın üçün lazım olan dərinliklərə batmasının qarşısını alır.
Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, 21-ci əsrin sonuna qədər AMOC dövriyyəsi gücünün 43 faizə qədərini itirə bilər və tamamilə dayanma ehtimalı 1 faiz ilə 50 faiz arasında qiymətləndirilir. Cərəyanın dayanması Avropanı ənənəvi istilik mənbəyindən məhrum edəcək və qışları sərt Arktika mövsümlərinə çevirəcək.
Cənub yarımkürəsindəki dəyişikliklər və AAIW sistemindəki nasazlıqlar
Eyni zamanda, dağıdıcı proseslər AAIW sisteminin fəaliyyət göstərdiyi Cənub okeanına da təsir göstərir. O, istiliyi, karbonu və qida maddələrini Atlantik, Hind və Sakit okeanlar arasında yenidən paylayır. 2016-cı ildən bəri müntəzəm olaraq tarixi minimum səviyyələrə çatan Antarktida dəniz buzlarının sürətlə azalması Antarktida ətrafındakı suların normal duzluluq balansını pozur.
Melburn Universitetinin professoru Bişahdatta Qayen Antarktida buzlarının deqradasiyasının qlobal miqyasda zəncirvari reaksiyaya səbəb olduğunu qeyd edir. Onun həmkarı Naveyra Qarabato vurğulayır ki, AAIW sistemindəki pozuntular fırtına yollarını təhrif edə və Hindistan, Cənubi Amerika və Afrikada adi musson yağışlarının rejimini poza bilər.
Qida böhranı və ALLFED riyazi modelləri
ALLFED tədqiqat qrupunun tədqiqatçıları Atlantik cərəyanının dayandırılmasının kənd təsərrüfatı sektoruna mənfi təsirlərini modelləşdiriblər. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, Şimal yarımkürəsində buğda, qarğıdalı və düyünün ümumi məhsulu 12-19 faiz azala bilər, əsas məhsulların qlobal istehsalı isə 5,3 faiz azalacaq.
Britaniya Antarktika xidmətinin okeanoqrafı Mayk Meredit qeyd edir ki, bölgələr arasında temperatur fərqləri həddindən artıq həddə çatacaq. Keçmiş hava şəraiti gələcək fırtınalar və quraqlıqlarla müqayisədə əhəmiyyətsiz görünəcək və milyardlarla insan üçün kəskin qida çatışmazlığı yaradacaq.
Dövlətlərin reaksiyası: erkən xəbərdarlıq sistemindən milli təhlükəsizliyə qədər
Bir sıra Avropa ölkələrinin hökumətləri artıq strateji sənədlərə iqlim riskləri qoymağa başlayıblar. İslandiya hökuməti okean axınlarının dayandırılması təhlükəsini milli təhlükəsizlik üçün təhlükə faktoru kimi qəbul edib. Bənzər dövlət risk qiymətləndirmələri Finlandiya və Hollandiya tərəfindən başladılıb.
Böyük Britaniya təhlükəli okean dalğalanmaları üçün ixtisaslaşmış erkən xəbərdarlıq sisteminin yaradılması üçün 150 milyon dollar ayırıb. İslandiyanın iqlim naziri Yohann Pall Yohannsson qlobal gücləri gecikmədən hərəkətə keçməyə çağıraraq qeyd edib ki, 100 faiz sübut gözləmək uyğunlaşma tədbirlərində ölümcül gecikməyə səbəb olacaq.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
