Bu gün dünyanın əksər ölkələrində əhalinin davamlı mövcudluğunu təmin etmək üçün kifayət qədər uşaq dünyaya gəlmir. Bu məqalədə hansı ölkənin uğurlu gələcəyinə yüksək, kimin isə aşağı şansı olduğu araşdırılır.
Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, məlum olduğu kimi, bəşəriyyət tarixində heç bir dövlət kifayət qədər əmək qabiliyyətli əhali olmadan yaşaya bilməyib. İnsanlar istənilən ölkə üçün ən vacib sərvətdir. Və yalnız bunu həqiqətən başa düşənlər gələcək hüquqlarını qoruyacaqlar.
Bu günə olan vəziyyətə görə dünya əhalisinin 71 faizdən çoxu doğum nisbətinin əhalinin effektiv şəkildə əvəzlənməsi üçün kifayət etmədiyi ölkələrdə yaşayır. Bu o deməkdir ki, onlar nəinki əhalini artırmaq, həm də onu hətta hazırkı səviyyədə saxlamaq qabiliyyətindən məhrumdurlar.
Beləliklə, müstəqil media şirkəti “Visual Capitalist”in ekspertlərinin məlumatlarına görə, dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına malik ölkələr hazırda demoqrafik cəhətdən geri dönüş nöqtəsinə yaxınlaşır və vəziyyəti dəyişdirmək qabiliyyətini praktik olaraq itiriblər.
Misal üçün, Çin, ABŞ və Braziliyadakı vəziyyətə nəzər salaq. Bu ölkələrdə məhsuldarlıq indeksi bu gün 1 ilə 1,60 arasında dəyişir (49 yaşdan kiçik bir qadından doğulan uşaqların orta sayı), nəsillərin sadə şəkildə dəyişdirilməsini təmin etmək üçün tələb olunan minimum 2,1-2,15-dir.
Lakin, demoqrafik mənzərənin acınacaqlı olması universal deyil. Təəccüblüdür ki, burada əsas demoqrafik amillər təkcə Cənub-Şərqi və Mərkəzi Asiyanın inkişaf etməkdə olan ölkələri deyil, həm də Saxaradan cənubda yerləşən Afrika ölkələridir.
Dünyada ən yüksək göstəricilər
Araşdırmaya görə, Çad dünya üzrə məhsuldarlıq lideridir. Bu gün ölkədə hər qadına orta hesabla 5,94 uşaq düşür.
Dünyada ikinci doğum nisbəti Somalidə (ümumi əmsalı – 5.91), üçüncü – Konqo Demokratik Respublikasındadır (ümumi əmsalı – 5.90).
Bu gün dünyada doğum nisbətinə görə ilk onluğa Mərkəzi Afrika Respublikası (5.81), Niger (5.79), Mali (5.42), Anqola (4.95), Burundi (4.68), Əfqanıstan (4.66) və Mozambik (4.62) daxildir.
Aydın məsələdir ki, inkişaf etməmiş səhiyyə, təhsilə məhdud çıxış, təhlükəsizliksizlik və sonsuz müharibələr səbəbindən bu ölkələrdə yüksək ölüm və aşağı ömür uzunluğu müşahidə olunur. Lakin, mövcud doğum nisbətləri bütün bu mənfi amilləri kompensasiya edir. Nəticə etibarilə, bu ölkələrin yaşamaq şansları bir çox inkişaf etmiş Qərb ölkələrininkindən daha yüksəkdir.
MDB ölkələrində doğum səviyyəsi
Özbəkistan MDB-də ən sürətlə artan əhaliyə və nəticə etibarilə ən yüksək doğum nisbətinə malikdir. Orada qadın başına düşən orta doğum nisbəti 3,45-dir və dünyanın 236 ölkəsi arasında 46-cı yerdədir.
MDB ölkələri arasında qlobal reytinqdə ondan sonra Tacikistan (hər qadına 2,99 doğuşla 58-ci yer) və Qazaxıstan (hər qadına 2,95 doğuşla 59-cu yer) gəlir.
Müstəqil Dövlətlər Birliyində Qırğızıstanda (hər qadına 2,75 doğuşla 62-ci yer), Ermənistanda (hər qadına 1,71 doğuşla 135-ci yer), Azərbaycanda (hər qadına 1,66 doğuşla 142-ci yer), Rusiyada (hər qadına 1,46 doğuşla 179-cu yer) və Belarusda (hər qadına 1,22 doğuşla 216-cı yer) bu gün daha aşağı doğuş nisbətləri müşahidə olunur.
Ən aşağı doğum nisbəti haradadır?
Bu gün dünyada ən aşağı doğum nisbətinə malik ölkələr Makao (0.69), Honkonq (0.74), Cənubi Koreya (0.75), Sent-Bartelemi (0.83), Tayvan (0.86), Puerto-Riko (0.94), Sinqapur (0.96) və Ukraynadır (1).
İqtisadi cəhətdən sabit və inkişaf etmiş bir çox ölkələrdə də yüksək doğum nisbətləri yoxdur. Bunlara Çin (qadın başına 1,02 doğum nisbəti ilə 228-ci yerdə), İtaliya (qadın başına 1,02 doğum nisbəti ilə 228-ci yerdə), Yaponiya (qadın başına 1,23 doğum nisbəti ilə 215-ci yerdə), İspaniya (qadın başına 1,02 doğum nisbəti ilə 214-cü yerdə), Finlandiya (qadın başına 1,30 doğum nisbəti ilə 212-ci yerdə), Polşa (qadın başına 1,30 doğum nisbəti ilə 211-ci yerdə), Kanada (qadın başına 1,31 doğum nisbəti ilə 207-ci yerdə) və Almaniya (qadın başına 1,46 doğum nisbəti ilə 181-ci yerdə) daxildir.
Yuxarıda adı çəkilən ölkələr üçün bu gün əldə edilən nəticələr yalnız bir şeyi göstərə bilər: onların hamısı faktiki olaraq demoqrafik çökəkliyin dibindədir və bu çökəklikdən təkbaşına çıxmaqları demək olar ki, mümkün deyil. Bu o deməkdir ki, bu vəziyyətdən yeganə çıxış yolu xarici miqrantlardır.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
