Həbsxanada doğulan ümid, Oskarsız qalan şah əsər, 20 il gizlədilən sirr... – ONLARIN FİLMLƏRİ
16 noyabr 2026 20:15 (UTC +04:00)

Həbsxanada doğulan ümid, Oskarsız qalan şah əsər, 20 il gizlədilən sirr... – ONLARIN FİLMLƏRİ

0

Bəzən insanı azadlıqdan məhrum etmək üçün dəmir barmaqlıqlara ehtiyac olmur. Bəzən insan öz qorxularının, keçmişinin, peşmanlığının əsirinə çevrilir. Elə adamlar var ki, azadlıqda yaşaya-yaşaya ömür boyu məhbus qalırlar. Elələri də var ki, illərlə həbsxana divarları arasında yaşasalar da, ruhlarını əsir almaq mümkün olmur.

Bir insanın əlindən hər şeyi almaq olar. Evini, ailəsini, adını, hətta ömrünün ən gözəl illərini. Amma ümidini əlindən almaq o qədər də asan deyil.

Bu gün Lent.az-ın “Onların filmləri” layihəsində məhz belə bir insanın hekayəsindən danışacağıq. Həyatının iyirmi ilə yaxınını həbsxanada keçirən, hamının məğlub olduğunu düşündüyü anda taleyinə meydan oxuyan bir adamdan...

Söhbət dünya kinosunun ən təsirli ekran əsərlərindən sayılan “Şouşenkdən qaçış” filmindən gedir.

Bu filmin öz taleyi də qəhrəmanının taleyinə bənzəyir. Əvvəlcə uğursuzluğa düçar olur, gözlənilən şöhrəti qazanmır, kino mükafatlarından əliboş qayıdır. Ancaq illər keçir və həmin ekran əsəri milyonlarla insanın yaddaşında özünə yer edir.

Bəs necə oldu ki, kinoteatrlarda gözlənilən uğuru qazanmayan film sonradan kino tarixinin ən məşhur əsərlərindən birinə çevrildi? Rejissor niyə milyonlarla dollar qazanmaq imkanından imtina etdi? Çəkiliş meydançasında hansı çətinliklər yaşandı? Filmin sonluğunun dəyişdirilməsini kim istədi?

Bu sualların cavabını tapmaq üçün 1990-cı illərin əvvəllərinə qayıtmalıyıq.

Stiven Kinqin hekayəsindən doğulan film

Hər şey məşhur amerikalı yazıçı Stiven Kinqin 1982-ci ildə çap etdirdiyi “Rita Heyvort və Şouşenkdən qurtuluş” povestindən başlayır.

Qorxu ədəbiyyatının ustası kimi tanınan Kinq bu dəfə oxucularına tamam başqa bir dünya təqdim etmişdi. Burada fövqəltəbii qüvvələr, qorxunc məxluqlar yox idi. Ən böyük qorxu insanın öz taleyi ilə üz-üzə qalması idi.

Gənc ssenarist Frenk Darabont əsəri oxuyandan sonra onu ekranlaşdırmaq qərarına gəlir. 1987-ci ildə ekranlaşdırma hüququnu əldə edir. Lakin filmin ərsəyə gəlməsi üçün daha bir neçə il gözləməli olur.

Darabontun qarşısında böyük imkan yaranmışdı. Tanınmış rejissor Rob Raynerin layihəni öz üzərinə götürmək istədiyi, bunun üçün 2,5 milyon dollar təklif etdiyi bildirilir. Ancaq Darabont razılaşmır. O, filmi özü çəkmək istəyirdi.

Bu qərar onun həyatını dəyişəcəkdi.

Günahsız məhbus və iyirmi illik sirr

Filmin hadisələri 1947-ci ildə başlayır. Uğurlu bank işçisi Endi Düfreyn həyat yoldaşını və onun sevgilisini öldürməkdə təqsirli bilinərək ikiqat ömürlük həbs cəzasına məhkum edilir.

Endi günahsız olduğunu desə də, məhkəmə ona inanmır.

Beləliklə, sakit təbiətli, ziyalı bir insan Amerikanın ən sərt həbsxanalarından birinə düşür.

Şouşenkdə həyat tamam başqa qanunlarla idarə olunur. Burada insanın keçmişdə kim olması heç kimi maraqlandırmır. Əsas məsələ sağ qalmaqdır.

Endi həbsxanada Ellis Boyd Reddinqlə tanış olur. Hamının Red çağırdığı bu məhbus illərdir həbsxanada yaşayır. O, hər şeyi əldə etməyin yolunu bilir. Siqaretdən tutmuş kiçik məişət əşyalarına qədər.

Endinin isə ondan qəribə bir xahişi olur: kiçik daş yonma çəkici.

İlk baxışdan əhəmiyyətsiz görünən bu əşya sonradan filmin ən böyük sirrinin açarına çevriləcəkdi.

Endi iyirmi ilə yaxın müddətdə hamıdan gizli şəkildə azadlığa aparan yol hazırlayır. Onun kamerasındakı divarda asılan məşhur aktrisaların afişaları isə yalnız bəzək deyil, gizli tuneli örtən pərdə rolunu oynayır.

Filmin sonunda üzə çıxan həqiqət tamaşaçını heyrətə gətirir. Əslində, Endi həbsxanaya düşdüyü gündən azadlığa çıxacağına inanmışdı.

Morqan Frimanın doqquz saatlıq səhnəsi

Filmin baş qəhrəmanını Tim Robbins, onun dostu Redi isə Morqan Friman canlandırır.

Bu iki aktyorun yaratdığı obrazlar ekran əsərinin əsas gücünə çevrilir.

Çəkilişlər zamanı ən çox əziyyət çəkənlərdən biri məhz Morqan Friman olur.

Endinin həbsxana həyətində Redlə ilk söhbət etdiyi səhnəni xatırlayırsınız? Red əlində beysbol topunu atıb-tutur.

Sadə görünən həmin səhnənin çəkilişi doqquz saat davam edir.

Rejissor istədiyi nəticəni almaq üçün səhnəni dəfələrlə təkrarladır. Morqan Friman isə bütün bu müddət ərzində topu atıb-tutmalı olur.

Nəticədə aktyorun qolu o qədər ağrıyır ki, ertəsi gün çəkiliş meydançasına qolu sarğıda gəlir.

Tamaşaçı ekranda cəmi bir neçə dəqiqəlik söhbət görür. Həmin səhnənin arxasında isə aktyorun saatlarla çəkdiyi əziyyət dayanır.

Həbsxananın divarları arasında çəkilən şah əsər

Filmin hadisələri Men ştatında baş versə də, çəkilişlərin böyük hissəsi Ohayo ştatının Mensfild şəhərində aparılıb.

Buradakı tarixi Ohio State Reformatory həbsxanası Şouşenkə çevrilib.

1993-cü ilin yayında çəkiliş qrupu bu binada ağır iş rejimi ilə çalışıb. Bəzi günlər çəkilişlər 18 saata qədər davam edib.

Həbsxananın soyuq divarları, uzun dəhlizləri, dəmir qapıları və qaranlıq kameraları filmin atmosferinin yaradılmasında mühüm rol oynayıb.

Operator Rocer Dikins işıq və kölgədən istifadə edərək həbsxananı sadəcə cəza müəssisəsi kimi deyil, insanın daxilindəki ümidsizliyin rəmzi kimi göstərməyi bacarıb.

Filmin ən təsirli məqamlarından biri isə Endinin həbsxananın səsgücləndirici sistemi vasitəsilə opera musiqisini səsləndirməsidir.

Həmin an məhbuslar bir neçə dəqiqəlik də olsa, özlərini azad hiss edirlər.

Əslində, bu səhnədə heç kim həbsxanadan çıxmır. Amma musiqi divarların o tayına keçməyi bacarır.

Rejissorun dəyişmək istəmədiyi sonluq

Filmin sonluğu da maraqlı müzakirələrə səbəb olub.

İlkin ssenaridə Red həbsxanadan çıxdıqdan sonra avtobusa minir və dostunu tapmaq ümidi ilə yola düşürdü. Onların yenidən görüşüb-görüşməyəcəyi tamaşaçının təsəvvürünə buraxılırdı.

Lakin studiya rəhbərliyi tamaşaçıların iki dostun qovuşmasını görməsini istəyirdi.

Nəticədə okean sahilində məşhur görüş səhnəsi çəkilir.

İndi həmin səhnəni filmdən çıxarmaq çətindir. Çünki bütün ekran əsəri boyunca azadlıq arzusu ilə yaşayan iki insan nəhayət ki, bir-birinə qovuşur.

Bu, sadəcə dostların görüşü deyil. Bu, ümidsizliyin məğlubiyyətidir.

Yeddi dəfə Oskara namizəd oldu, birini də qazana bilmədi

1994-cü ildə film nümayişə çıxanda yaradıcı heyət böyük uğur gözləyirdi.

Ancaq gözlənilən baş vermədi.

Təxminən 25 milyon dollara çəkilən ekran əsəri ilk nümayiş dövründə tamaşaçıların böyük marağını qazana bilmədi.

Həmin il kinoteatrlarda “Forrest Qamp” və “Kriminal qiraət” kimi güclü rəqiblər vardı.

“Şouşenkdən qaçış” isə sakit, ağır və düşündürücü film idi. Burada tamaşaçını cəlb edən möhtəşəm döyüşlər, avtomobil təqibləri və ya xüsusi effektlər yox idi.

Bununla belə, film 1995-ci ildə yeddi nominasiya üzrə Oskar mükafatına namizəd göstərildi.

Ən yaxşı film, ən yaxşı kişi rolu, ən yaxşı uyğunlaşdırılmış ssenari və digər kateqoriyalarda namizəd olsa da, bir mükafat belə qazana bilmədi.

Bu gün kino tarixinin ən yaxşı əsərlərindən biri hesab olunan filmin Oskarsız qalması hələ də maraqlı paradokslardan biridir.

Uğursuzluqdan dünya şöhrətinə

Bəs bu film necə əfsanəyə çevrildi?

Cavab sadədir: zamanla.

Kinoteatrlarda gözlənilən uğuru qazanmayan ekran əsəri videokasetlər vasitəsilə yeni tamaşaçılar tapmağa başladı. Daha sonra televiziya kanalları filmi təkrar-təkrar nümayiş etdirdi.

İnsanlar onu dostlarına tövsiyə edir, ayrı-ayrı səhnələrini müzakirə edir, dialoqlarını yadda saxlayırdılar.

Beləliklə, film ikinci həyatını yaşamağa başladı.

İllər keçdikcə “Şouşenkdən qaçış”ın nüfuzu artdı. Ekran əsəri IMDb-nin tamaşaçı qiymətləndirmələrinə əsaslanan ən yaxşı 250 film siyahısında birinci yerə yüksəldi.

İnsan nə vaxt məğlub olur?

“Şouşenkdən qaçış”ı adi həbsxana filmindən fərqləndirən əsas cəhət onun insan haqqında danışmasıdır.

Endi Düfreyn iyirmi ilə yaxın həbsxanada yaşayır. O, zorakılıq görür, təhqir olunur, yaxınlarını itirir, dəfələrlə ümidsizliyə sürüklənir.

Amma daxilində bir şeyi qoruyub saxlayır: azadlıq inamını.

Red isə tamam başqa insandır. O, həbsxanaya o qədər alışıb ki, azadlıqdan qorxmağa başlayıb.

Bu iki obraz əslində insanın iki fərqli tərəfidir. Biri gələcəyə inanır, digəri keçmişin əsirinə çevrilir.

Filmin ən böyük uğuru da bundadır. O, tamaşaçıya hazır cavab vermir. Sadəcə düşünməyə vadar edir.

Bəlkə də buna görə ekran əsəri nümayişindən otuz ildən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, aktuallığını itirmir.

Çünki dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq, hər insanın öz Şouşenki var.

Kiminin həbsxanası qorxularıdır, kimininki keçmişi, kimininki isə dəyişməyə cəsarət etmədiyi həyatıdır.

Və bəzən azadlığa çıxmaq üçün dəmir qapını açmaq yox, insanın öz daxilindəki divarı uçurması lazımdır.

“Şouşenkdən qaçış” məhz bunu xatırladır.

Bəzən ən böyük qələbə heç kimin sənə inanmadığı anda özünə inanmağı bacarmaqdır.

1 2 3 4 5 İDMAN XƏBƏRLƏRİ
0
# 114

Oxşar yazılar