Göyqurşağı təbiətin ən gözəl optik hadisələrindən biri hesab olunur. Günəş işığının havadakı su damcıları ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranan bu rəngli mənzərənin niyə məhz qövs formasında görünməsi isə fizikanın qanunları ilə izah olunur.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, göyqurşağının formasının əsas səbəbi işığın su damcılarında sınması və əks olunması zamanı yaranan həndəsi bucaqlardır.
Günəş şüası su damcısına daxil olarkən sınır və istiqamətini dəyişir. Ağ işığın tərkibində olan müxtəlif rənglər fərqli bucaqlarda sındığı üçün işıq spektrə ayrılır.
Daha sonra işıq damcının arxa səthindən əks olunur və damcıdan çıxarkən yenidən sınır. Nəticədə qırmızıdan bənövşəyiyə qədər müxtəlif rənglər fərqli istiqamətlərdə müşahidəçinin gözünə çatır.
Göyqurşağı niyə düz xətt deyil?
İnsan göyqurşağını görəndə adətən Günəş onun arxasında olur. Günəşin əks istiqamətində yerləşən nöqtəyə "əks-Günəş nöqtəsi" deyilir.
Müşahidəçinin gözünə təxminən 42 dərəcə bucaq altında işıq göndərən bütün su damcıları nəzəri olaraq bir çevrə əmələ gətirir.
Başqa sözlə, göyqurşağı əslində qövs deyil, tam çevrə formasındadır. Lakin Yer səthi və üfüq onun aşağı hissəsini görməyə imkan vermədiyi üçün biz yalnız yuxarıdakı qövsü müşahidə edirik.
Təyyarədən, yüksək dağdan və ya digər hündür nöqtədən uyğun şəraitdə göyqurşağını tam dairə şəklində görmək mümkündür.
Rənglər necə yaranır?
Su damcısı kiçik prizma kimi fəaliyyət göstərir. Günəş işığı damcıya daxil olduqda müxtəlif dalğa uzunluqlarına malik rənglər bir-birindən ayrılır.
Qırmızı işıq təxminən 42 dərəcə bucaq altında müşahidəçiyə çatır. Bənövşəyi işığın bucağı isə bir qədər kiçik olur. Digər rənglər onların arasında yerləşir.
Bu səbəbdən əsas göy qurşağında qırmızı rəng xarici, bənövşəyi isə daxili hissədə görünür.
İkiqat göy qurşağı niyə yaranır?
Bəzən səmada eyni anda iki göy qurşağı görmək mümkündür.
İkinci göyqurşağı işığın su damcısının daxilində bir deyil, iki dəfə əks olunması nəticəsində yaranır.
Belə halda işıq təxminən 51 dərəcə bucaq altında çıxır. İkinci göyqurşağında rənglərin sırası da əksinə olur: bənövşəyi xaricdə, qırmızı isə daxildə görünür.
İkinci göyqurşağı adətən birincidən daha solğun və geniş olur. İki göyqurşağı arasında daha tünd görünən sahə isə "Aleksandr zolağı" adlandırılır.
Göyqurşağı niyə daha çox yağışdan sonra görünür?
Yağışdan sonra havada çoxlu xırda su damcıları qalır. Günəş buludların arasından çıxdıqda şüalar bu damcılara düşür və göy qurşağının yaranması üçün uyğun şərait formalaşır.
Su damcıları nə qədər iri olarsa, göy qurşağının rəngləri də bir o qədər parlaq və aydın görünə bilər.
Səhər və axşam daha yaxşı görünməsinin səbəbi
Günorta saatlarında Günəş göydə yüksəkdə yerləşdiyi üçün göyqurşağının böyük hissəsi üfüqdən aşağıda qala bilər.
Səhər və axşam isə Günəş daha aşağıda yerləşir. Bu zaman göyqurşağı səmada daha yüksək görünür və onu müşahidə etmək asanlaşır.
Gecə də göy qurşağı yarana bilər
Göyqurşağının yaranması üçün mütləq Günəş işığının olması şərt deyil.
Ay işığının su damcılarında sınması və əks olunması nəticəsində "Ay göyqurşağı" da yarana bilər.
Belə göy qurşaqları çox zəif işıqlı olduğundan insan gözü rəngləri tam seçə bilmir və onlar adətən ağ və ya solğun görünür.
Göyqurşağı yalnız yağışdan sonra yaranmır. Şəlalələrin, fəvvarələrin və havaya yayılan digər xırda su damcılarının yaxınlığında da uyğun Günəş işığı olduqda eyni optik hadisəni müşahidə etmək mümkündür.
Beləliklə, göyqurşağının qövs formasında görünməsi təsadüfi deyil. Bu, Günəş işığının su damcılarında sınması, əks olunması və müəyyən bucaqlarla insan gözünə çatmasının nəticəsidir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
