Uşağın hər səhər ağlaması, evdə qalmaq üçün yalvarması və ya dərsdən əvvəl baş və qarın ağrısından şikayət etməsi həmişə naz etmək anlamına gəlmir. Bəzən məktəbə getmək istəməməyin arxasında güclü narahatlıq və qorxu dayanır.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, məktəblə bağlı zaman-zaman həyəcan keçirmək normaldır. Riyaziyyatdan yoxlama işi, vacib təqdimat və ya sinif yoldaşı ilə münaqişə hətta ən sakit uşağı belə gərginləşdirə bilər. Lakin qorxu və narahatlıq mütəmadi olaraq uşağın məktəbə getməsinə və ya dərsdə qalmasına mane olursa, vəziyyətə daha ciddi yanaşmaq lazımdır.
“Cleveland Clinic” mütəxəssislərinin fikrincə, məktəbə getməkdən imtina ayrıca tibbi diaqnoz deyil. Bu, emosional gərginliyin və ya narahatlığın o qədər güclü olduğu vəziyyətdir ki, uşaq dərslərdə müntəzəm iştirak etməkdə çətinlik çəkir. Belə hallarda uşaq sadəcə məktəbə getmək istəməyə bilər deyil. O, əslində məktəbdə olmaq istəsə belə, qorxusu bundan daha güclü ola bilər.
Məktəb yaşlı uşaqların təxminən 15 faizində emosional səbəblərlə məktəbdən yayınma və ya qeyri-müntəzəm davamiyyət müşahidə oluna bilər. Burada söhbət tənbəllikdən və ya itaətsizlikdən deyil, özünə inamsızlıq və həddindən artıq narahatlıqdan gedə bilər.
Uşağın həqiqətən narahat olduğunu necə anlamaq olar?
Əgər uşaq məktəbə getməzdən əvvəl tez-tez ağlayır, isterik reaksiya verir, mübahisə edir, dərsləri buraxır, evdə qalmaq istəyir və ya gün ərzində valideyninə zəng edərək onu məktəbdən götürməyi xahiş edirsə, bu, narahatlıq əlaməti ola bilər. Digər mühüm siqnallardan biri tibbi səbəbi müəyyən edilməyən baş ağrısı, qarın ağrısı və digər fiziki şikayətlərdir. Bu əlamətlər real ola bilər və narahatlıqla əlaqəli şəkildə ortaya çıxa bilər.
Uşaq niyə məktəbə getmək istəmir?
Səbəblər müxtəlif ola bilər. Bəzən problem bullinq, dostlarla münaqişə və ya kollektivə uyğunlaşa bilməmək qorxusudur. Digər hallarda uşağı dərs yükü, müəyyən fənni başa düşməkdə çətinlik, qiymətlər və ya qarşıdan gələn imtahan narahat edə bilər. Evdə yaşanan mürəkkəb hadisələr də məktəbə münasibətə təsir göstərə bilər.
Köç, valideynlərin boşanması və ya maddi problemlər uşağın emosional vəziyyətini ağırlaşdıra bilər. Uzun tətil və ya xəstəlikdən sonra məktəbə qayıdış da narahatlığı artıra bilər. Təhlükəsizlik qorxusu, narahatlıq pozuntuları və depressiya da mümkün səbəblər arasındadır. Buna görə valideynlərin ilk addımı uşağı “qorxma” deyə məcbur etmək deyil, məhz nədən narahat olduğunu anlamağa çalışmaq olmalıdır.
Söhbət qiymətlərdən deyil, hisslərdən gedir
Uşaqla düzgün ünsiyyət mühüm rol oynayır. “Günün necə keçdi?” kimi ümumi suallar əvəzinə daha konkret suallar vermək faydalıdır.
Məsələn, “Bu gün ən xoşuna gələn nə oldu?", “Ən çətin nə idi?", “Nahar vaxtı kiminlə oturdun?" və ya “Yoxlama zamanı özünü necə hiss etdin?" kimi suallar uşağın yaşadıqlarını daha yaxşı anlamağa kömək edə bilər. Valideyn yalnız nəticəni deyil, uşağın göstərdiyi səyi də qiymətləndirməlidir. Uşaq sınaqdan qorxsa da məktəbə gedibsə, onun bu qorxunu aşmaq üçün göstərdiyi səyi vurğulamaq faydalı ola bilər. Bu yanaşma uşağın özünə inamının formalaşmasına kömək edir. Yüksək, amma real gözləntilər onu çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə həvəsləndirə bilər.
Yuxu da vacibdir
6-12 yaşlı uşaqlara adətən sutkada 9-12 saat, yeniyetmələrə isə 8-10 saat yuxu tövsiyə olunur. Sabit yatmaq və oyanmaq saatı, kofeinli içkilərdən uzaq durmaq, telefon, televizor və digər cihazları yataq otağından çıxarmaq yuxunun keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər. Aktiv fəaliyyətləri yatmazdan ən azı bir saat əvvəl dayandırmaq məsləhətdir.
Məktəblə əlaqəni kəsməyin
Valideynlərin məktəblə də əməkdaşlıq etməsi vacibdir. Müəllimlər, məktəb psixoloqu və rəhbərlik evdə görünməyən bəzi problemləri müşahidə edə bilərlər. Açıq söhbət uşağın sinifdə necə davrandığını, yaşıdları ilə problem yaşayıb-yaşamadığını və məktəb gününü onun üçün daha rahat etmək üçün hansı addımların atıla biləcəyini anlamağa kömək edə bilər.
Nə zaman mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır?
Əgər uşaq iki həftə və ya daha uzun müddət məktəbə getməkdən imtina edirsə, güclü narahatlıq yaşayırsa və fiziki simptomlar davam edirsə, pediatr və ya uşaq psixi sağlamlığı üzrə mütəxəssisə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Müalicəyə danışıq terapiyası, o cümlədən koqnitiv-davranış terapiyası daxil ola bilər. Bəzi hallarda dərman müalicəsi də nəzərdən keçirilə bilər. Lakin məktəb narahatlığı üçün universal həll yoxdur. Əgər əsas səbəb bullinqdirsə, məhz həmin vəziyyət aradan qaldırılmalıdır. Ən vacib məqamlardan biri isə uşağın fiziki şikayətlərini kiçiltməməkdir. Narahatlıq və qorxu həqiqi baş ağrısı, qarın ağrısı və digər simptomlara səbəb ola bilər. Buna görə uşağın şikayətlərini avtomatik olaraq bəhanə kimi qəbul etmək düzgün deyil.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
