Absurd mövqe: Bastrıkin AZAL-ın vurulan təyyarəsi ilə əlaqədar işi bağladı – TƏHLİL

Dünən açıq mənbələrdə yayılan bir sənəd Rusiya hakimiyyətinin ən şübhəli və xoşagəlməz tərəflərindən birini nümayiş etdirdi.

Lent.az Vesti.az-da Rusiya İstintaq Komitəsinin necə qərar qəbul etmə praktikası ilə bağlı hazırladığı materialı təqdim edir.

Söhbət Rusiya İstintaq Komitəsinin sədri Aleksandr Bastrıkinin Azərbaycan Respublikasının Baş prokuroru Kamran Əliyevə ünvanladığı məktubdan gedir. Həmin məktubda 2024-cü ilin dekabrında AZAL aviaşirkətinə məxsus Azərbaycan sərnişin təyyarəsinin vurulması faktı ilə bağlı cinayət işinin dayandırıldığı bildirilir.

Sənəd zahirən olduqca standart, rəsmi müraciət kimi görünür – idarələrarası yazışmalar üçün xarakterik olan quru üslubda tərtib edilib. Yəni, quru məmur məktubu. Lakin bu zahiri neytrallığın arxasında Rusiya İstintaq Komitəsinin açıq-aşkar qərəzliliyi, qeyri səmimiyyəti ortaya çıxır. Sözügedən məktub bir daha göstərir ki, uzun müddətdir şovinist baxışları ilə tanınan Bastrıkin Azərbaycanla təkəbbür və üstünlük mövqeyindən danışır. Bu, həm nümayişkaranə sayğısızlıq, həm də dolayısı ilə Rusiya Federasiyasının birinci şəxsinin adından təqdim olunan qərarlara hörmətsizlik təsiri bağışlayır.

Məlum olduğu kimi, faciədən bir müddət sonra Azərbaycan təyyarəsinin Rusiya Silahlı Qüvvələrinə məxsus “Pantsir-S1” zenit-raket-top kompleksinin raketi ilə vurulduğu müəyyən edilmişdi. Bu faktın özü istintaqın dərhal yenidən nəzərdən keçirilməsini, günahkarların müəyyənləşdirilməsi üçün konkret, açıq və şəffaf addımların atılmasını tələb edirdi. Lakin Rusiya hakimiyyəti başqa yolu – susqunluğu seçdi. Hadisənin detalları gizlədildi, əsas faktlar ya ört-basdır edildi, ya da qəsdən təhrif olundu ki, istənilən yolla məsuliyyətdən yayınsınlar.

Xatırladaq ki, ötən ilin dekabrında keçirilən mətbuat konfransında Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Rusiya tərəfinin təyyarə qəzası ilə bağlı cinayət işini dayandırmaq qərarına açıq şəkildə təəccübünü ifadə etmişdi. O zaman nazir detallar üzərində dayanmayaraq diplomatik baxımdan təmkinli mövqe göstərdi. Lakin Bastrıkinin məktubunun ictimaiyyətə açıqlanmasından sonra bir çox məqamlar aydınlaşır və Azərbaycan tərəfinin bu qərardan niyə şoka düşdüyünü anlamaq çətin deyil.

Rusiya İstintaq Komitəsinin rəhbərinin cinayət işinin bağlanmasını əsaslandırmaq üçün irəli sürdüyü səbəb təkcə absurdluğu ilə deyil, həm də Rusiya hakimiyyətinin öz məsuliyyətsizliyini ört-basdır etmək üçün istifadə etdiyi açıq yalanlarla heyrət doğurur.

Əvvəllər Rusiya informasiya məkanında faciə ilə bağlı bir-birini təkzib edən, eyni dərəcədə gülünc versiyalar dolaşırdı: “quşlarla toqquşma”, “qaz balonunun partlaması”, hətta açıq-aşkar absurd kimi görünən “Ukrayna izi”. İndi isə Bastrıkin yeni və öz aləmində guya “universal” bir versiya irəli sürür. Guya faciənin səbəbi əlverişsiz hava şəraiti olub. Bu ironiya deyil – hadisə rəsmi şəkildə belə təqdim olunur.

İstintaqın versiyasına görə, pis hava şəraiti təyyarənin eniş etməsinə mane olub və nəticədə yerə çırpılıb. Yəni hər şeydə günahkar havadır. Bu mövqeyə görə, Rusiya Havadan Hücumdan Müdafiə sistemlərinin fəaliyyəti, konkret vəzifəli şəxslərin qərarları, sistemli məsuliyyətsizlik heç nəzərə alınmayıb. Məntiq tamamilə absurda çatdırılıb. Heç istisna deyil ki, növbəti dəfə qonşu ölkənin baş müstəntiqi AZAL təyyarəsinin qəzaya uğramasında yadplanetliləri günahlandırsın. Ən azı bu versiya da indiki qədər “inandırıcı” olar.

Bu fonda haqlı və Rusiya üçün son dərəcə narahat sual yaranır: bəs Rusiya prezidenti Vladimir Putinin ötən ilin 9 oktyabrında Düşənbədə səsləndirdiyi rəsmi mövqe harada qaldı? “Pis hava şəraiti” versiyasında dövlət başçısının o vaxt verdiyi bəyanatlara yer varmı?

Xatırladaq ki, həmin görüş zamanı Vladimir Putin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə bir araya gələrək, medianın qarşısında açıq şəkildə etiraf etmişdi ki, AZAL-a məxsus mülki təyyarə Rusiya Silahlı Qüvvələrinin hava hücumundan müdafiə kompleksi tərəfindən vurulub. Hətta “belə hallarda tələb olunan hər şeyi etməyə hazırıq” demişdi. Bu, gecikmiş də olsa, məsuliyyətin etirafı kimi qəbul olunmuşdu.

Lakin Bastrıkinin məktubu tamamilə fərqli mənzərə yaradır. Görünür, Rusiya tərəfi üçün növbəti absurd versiyanı ortaya atmaq kifayətdir ki, məsələ “bağlansın”. Nə real istintaq var, nə məsuliyyət, nə də verilən vədlərin icrası.

Beləliklə, sual yaranır: bu, sadəcə idarəçilik səviyyəsində bir kinayədirmi, yoxsa açıq-aşkar özbaşınalıq? Bastrıkinin davranışı onun özünü prezident kreslosunda görmək xülyasını xatırladır və bu xülyanı reallığa çevirməyə çalışdığı təəssüratını yaradır. O, sanki həm siyasi iradəni, həm də dövlət başçısının açıqlamalarını əvəz etmək niyyətindədir. Kiminsə məsuliyyəti üzərinə götürməməsi üçün kimsə cavabdeh olmalıdır və görünür, Bastrıkin bu rolu özü üçün uyğun görüb.

Nəticədə, Moskvanı beynəlxalq arenada çətin vəziyyətə salan və obyektiv istintaq perspektivlərini sıradan çıxaran şəxs faktları saxtalaşdırmaqla, yalanı həqiqət, absurdu isə rəsmi mövqe kimi təqdim etməklə özünü xilas etməyə çalışır.

Bütün bunlar Rusiya hakimiyyətinin Azərbaycanla “strateji tərəfdaşlıq” və sıx əməkdaşlıq çağırışları fonunda baş verir. Reallıqda isə İstintaq Komitəsinin rəhbərinin bu cür əsassız “bəraətləri” böhranı daha da dərinləşdirir.

Diqqətçəkən məqam odur ki, Rusiya dövlətinin birinci şəxsi bu cür addımları ya görmür, ya da görməzlikdən gəlməyi üstün tutur. Niyə Vladimir Putin münasibətlərə zərər vuran, etimadı sarsıdan və Kremlin öz mövqeyini şübhə altına alan bu davranışlara müdaxilə etmir – bunu izah etmək çətindir. Ola bilsin, Kreml düşünür ki, “əlverişsiz hava şəraiti” kimi versiyalar unudulacaq. Amma təcrübə göstərir ki, belə addımlar izsiz ötüşmür, əksinə, etimadsızlığı artırır.

Bütün bu proseslərin, hekayənin yekunu artıq çox aydındır. Rusiya hakimiyyəti faktları manipulyasiya etməyə davam edir, faciənin real səbəblərini bilərəkdən görməzdən gəlir. Obyektiv istintaq və məsuliyyət əvəzinə ictimaiyyətə növbəti “rahat” uydurma təqdim olunur. Bastrıkin və onun qurumu ümid edir ki, zaman və absurd həqiqəti əvəz edəcək. Amma bu yanaşma problemi aradan qaldırmır, onu daha da zəhərli edir – həm Rusiya üçün, həm də onun Azərbaycanla münasibətləri üçün.

AZAL Aleksandr Bastrıkin Kamran Əliyev Rusiya İstintaq Komitəsi təyyarə qəzası Pantsir-S1 Vladimir Putin İlham Əliyev Azərbaycan-Rusiya münasibətləri siyasi mövqe