Pensiya hesablanmasında YENİLİKDƏN sonra vətəndaşlar nə qazanacaq – ARAŞDIRMA

Azərbaycanda pensiya sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində yeni dəyişikliklər gündəmə gəlib. Təklif olunan yeniliklər pensiya ödənişlərinin uzunmüddətli dayanıqlığının təmin edilməsinə, sosial müdafiə sisteminin maliyyə imkanlarının gücləndirilməsinə və gələcək nəsillərin pensiya təminatının qorunmasına hesablanıb. Bəs pensiya hesablanmasında nəzərdə tutulan dəyişiklik vətəndaşların həyatına necə təsir edəcək? Hazırda pensiya alanlar və gələcəkdə təqaüdə çıxacaq şəxslər nələri bilməlidirlər?

Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:

Pensiya qanunvericiliyinə təklif edilən dəyişikliklərdən biri məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının fərdi pensiya hesabında qeydə alınan hissəsinin 90 faizdən 85 faizə endirilməsidir. Yeniliyin 2027-ci ildən tətbiqi nəzərdə tutulur. Təklifin əsas mahiyyəti sosial sığorta vəsaitlərinin bölüşdürülməsi qaydasının yenilənməsidir.

Mövcud pensiyalar azalacaqmı?

Vətəndaşlar üçün ən vacib məqam budur ki, sözügedən dəyişiklik hazırda pensiya alan şəxslərin aylıq ödənişlərinin avtomatik azaldılması anlamına gəlmir. Yəni artıq pensiyaya çıxmış və hər ay müəyyən məbləğ alan şəxslərin ödənişlərinin məhz bu yenilik səbəbindən azaldılması nəzərdə tutulmur. Dəyişiklik əsasən işləyən şəxslərin gələcək pensiya kapitalının formalaşması mexanizminə aiddir. Bu baxımdan hazırkı pensiyaçılarla gələcəkdə pensiya hüququ qazanacaq vətəndaşların vəziyyətini bir-birindən fərqləndirmək lazımdır.

Yeni sistemin üstünlüyü nə ola bilər?

Pensiya sisteminin ən mühüm vəzifələrindən biri təkcə bugünkü pensiyaçıların deyil, gələcək nəsillərin də sosial təminatını qorumaqdır. Ölkədə pensiya ödənişlərinin davamlı həyata keçirilməsi üçün Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun maliyyə imkanlarının gücləndirilməsi əhəmiyyət daşıyır. Təklif olunan dəyişiklik sosial sığorta vəsaitlərinin daha böyük hissəsinin ümumi sistemin maliyyələşdirilməsinə yönəldilməsinə imkan verə bilər. Bu isə pensiya sisteminin uzunmüddətli dayanıqlığını möhkəmləndirmək baxımından müsbət nəticə verə bilər. Lakin həmin nəticənin nə dərəcədə əldə olunacağı vətəndaşların gələcək pensiya hüquqlarının necə qorunacağından da asılı olacaq.

İşləyən vətəndaşların maaşından əlavə pul tutulacaqmı?

Dəyişikliklə bağlı diqqət çəkən digər məqam əməkhaqlarından əlavə tutulmanın nəzərdə tutulmamasıdır. Məsələn, vətəndaşın əməkhaqqı üzrə 300 manat məcburi dövlət sosial sığorta haqqı ödənilirsə, mövcud qaydaya əsasən, bunun 270 manatı fərdi hesabda qeydə alınır. Yeni qayda tətbiq edilərsə, həmin məbləğ 255 manat olacaq. Yəni dəyişiklik işçinin maaşından əlavə vəsait çıxılması deyil, sosial sığorta haqqının fərdi hesabda qeydə alınan payının yenilənməsi deməkdir. Bununla belə, fərdi hesabda qeydə alınan vəsaitin azalması gələcək pensiya kapitalına təsir göstərə bilər. Buna görə də yeni mexanizmin uzunmüddətli nəticələrinin şəffaf şəkildə izah edilməsi vacibdir.

Aşağı pensiya alanlar üçün hansı müsbət məqamlar var?

Pensiya islahatları paketində diqqət çəkən yeniliklərdən biri pensiyaların indeksləşdirilməsinə fərqli yanaşmanın nəzərdə tutulmasıdır. Milli Məclisin açıqlamasına əsasən, ölkə üzrə orta aylıq əməkhaqqına qədər olan pensiyalar əvvəlki qaydada, müəyyən edilmiş indeksasiya faizi tam tətbiq olunmaqla artırılacaq. Daha yüksək pensiyalarda isə orta əməkhaqqını aşan hissəyə fərqli əmsallar tətbiq edilməsi təklif olunur. Bu yanaşmanın məqsədi pensiya artımlarının daha balanslı bölüşdürülməsidir. Beləliklə, nisbətən aşağı pensiya alan şəxslərin illik indeksasiya mexanizminin qorunması islahatın mühüm sosial istiqamətlərindən biridir.

Pensiya sisteminin güclənməsi vətəndaşa nə verə bilər?

Pensiya təminatı uzunmüddətli sosial öhdəlikdir. Bu gün işləyən vətəndaş da gələcəkdə pensiya yaşına çatdıqda sabit və davamlı ödəniş almaq istəyir. Sosial sığorta ehtiyatının artırılması sistemin maliyyə dayanıqlığını gücləndirmək üçün nəzərdə tutulub. Bu, xüsusilə gələcək illərdə pensiya ödənişlərinin maliyyələşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, pensiya sisteminin güclənməsi yalnız maliyyə ehtiyatlarının artırılması ilə məhdudlaşmamalıdır. İnsanların topladıqları kapitalın qorunması, hesablamaların aydın olması və gələcək pensiya məbləğlərinin mümkün qədər əvvəlcədən proqnozlaşdırılması da vacibdir.

Yeni qaydalar nə vaxt tətbiq olunacaq?

Milli Məclis sentyabrın 30-da pensiya islahatları ilə bağlı qanun layihəsini birinci oxunuşda qəbul edib. Oktyabrın 7-də isə layihə parlamentin Əmək və sosial siyasət komitəsində ikinci oxunuş üçün müzakirə olunub. Layihədə bəzi müddəaların 2027-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minməsi nəzərdə tutulur. Bununla belə, dəyişikliklərin son tətbiq qaydası qanunvericilik prosesinin yekununda müəyyənləşəcək. Ümumilikdə, pensiya sistemində təklif edilən yeniliklərin əsas hədəflərindən biri sosial sığorta ehtiyatını artırmaq, pensiya ödənişlərinin davamlılığını təmin etmək və gələcək nəsillər üçün daha dayanıqlı maliyyə mexanizmi formalaşdırmaqdır.

Ən vacib məqam isə budur: hazırda pensiya alan vətəndaşların aylıq ödənişlərinin 90 faizdən 85 faizə keçidlə avtomatik azaldılması nəzərdə tutulmur. Gələcək pensiyaçıların fərdi hesablarına təsir isə ayrıca qiymətləndirilməlidir. İslahatın hər kəs üçün nə dərəcədə faydalı olacağı məhz bu balansın necə qorunmasından asılıdır.

pensiya pensiya hesablanması pensiya yenilikləri pensiya islahatı DSMF sosial sığorta pensiya artımı pensiya kapitalı minimum pensiya 2027-ci il pensiyaları Azərbaycanda pensiyalar sosial müdafiə əmək pensiyaları pensiya sistemi