Şirin qazlı içkilər uzun illərdir gündəlik həyatın və populyar mədəniyyətin bir hissəsinə çevrilib. Həkimlər əvvəllər əsasən bu içkiləri ikinci tip diabet, ürək-damar xəstəlikləri və diş minasının zədələnməsi ilə əlaqələndirirdilər. Lakin yeni tədqiqatlar göstərir ki, bu içkilər qaraciyər üçün də ciddi risk yaradır.
Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, son araşdırmalara görə, hətta gündə bir banka şirin qazlı içki içmək qaraciyərin zədələnməsi riskini artırır.
Tədqiqat çərçivəsində alimlər 1759 tibb işçisinin sağlamlıq göstəriciləri və qidalanma vərdişlərini təhlil ediblər. Xüsusilə qaraciyərin fəaliyyət göstəricilərinə diqqət yetirilib. Nəticədə şirin qazlı içkilərin qəbulu ilə metabolik pozğunluqlarla əlaqəli steatoz qaraciyər xəstəliyi (MASLD) arasında əlaqə aşkar olunub. Bu xəstəlik əvvəllər alkoqolsuz qaraciyər piylənməsi kimi tanınırdı.
Qidalanma üzrə mütəxəssis və epidemioloq Jaklin Vernarelli bildirir ki, MASLD daha çox piylənməsi olan və metabolik pozğunluqlardan əziyyət çəkən insanlarda müşahidə olunur. Bu pozğunluqlara yüksək xolesterin, arterial hipertenziya və diabet daxildir. Xəstəlik alkoqol istifadəsi ilə deyil, maddələr mübadiləsinin pozulması nəticəsində qaraciyər hüceyrələrində yağın toplanması ilə inkişaf edir və zamanla iltihab yarada bilər.
Qastroenteroloq Endryu Mur isə qeyd edir ki, bu əlaqə hər zaman birbaşa səbəb-nəticə münasibətini göstərmir. Qaraciyərin vəziyyətinə genetika, həyat tərzi və ümumi qidalanma da təsir edir. Buna baxmayaraq, o vurğulayır ki, şirin qazlı içkilərin müntəzəm istifadəsinin MASLD üçün ciddi risk faktoru olduğuna dair kifayət qədər sübut var.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, problemin əsas səbəblərindən biri fruktozadır. Şirin içkilərdə çox miqdarda olan bu sadə şəkər əsasən qaraciyərdə emal olunur. Orqanizmə həddindən artıq fruktoza daxil olduqda qaraciyər onu tam emal edə bilmir və artıq maddələr yağ turşularına çevrilir. Nəticədə qaraciyərdə yağ yığılması baş verir.
Bu proses davam edərsə, əvvəlcə iltihab, daha sonra toxumaların çapıqlaşması – fibroz inkişaf edə bilər. Ağır hallarda isə qaraciyər sirrozu yaranır ki, bu da onkoloji xəstəliklərin riskini artırır.
Bir çox insanlar zərərdən qaçmaq üçün şəkərsiz və ya “Diet”, “Zero” kimi etiketli içkilərə üstünlük verirlər. Lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, aspartam, saxarin və sukraloza kimi süni şirinləşdiricilər bağırsaq mikroflorasını dəyişdirə bilər. Mikrofloranın pozulması isə insulin müqavimətinin yaranmasına və qaraciyərdə yağ toplanmasına səbəb ola bilər. Buna görə də bu içkilər tam təhlükəsiz sayılmır.
Araşdırma göstərir ki, hətta gündə bir banka qazlı içki belə maddələr mübadiləsinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu içkilər “boş kalorilər” ehtiva edir: toxluq hissi yaratmadan enerji qəbulunu artırır və çəki artımına səbəb olur. Eyni zamanda insulin müqavimətinin yaranması ilə də əlaqələndirilir.
Məlumatlara görə, həftədə 1–3 porsiya şirin qazlı içki qəbul edən insanlarda qaraciyərin piylənməsi riski bu içkilərdən tam imtina edənlərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Tək-tük istifadə ciddi problem yaratmasa da, müntəzəm vərdiş riskləri xeyli artırır.
Alimlər qeyd edirlər ki, qaraciyər regenerasiya qabiliyyəti yüksək olan orqandır. Əgər xəstəlik fibroz və ya sirroz mərhələsinə çatmayıbsa, şirin içkilərdən imtina və qidalanmanın düzəldilməsi qaraciyərin vəziyyətini yaxşılaşdıra bilər.
Mütəxəssislər sağlam qidalanma üçün Aralıq dənizi tipli pəhrizə və ya DASH dietinə riayət etməyi, daha çox təbii və az emal olunmuş qidalar qəbul etməyi, ultra emal olunmuş məhsulları isə məhdudlaşdırmağı tövsiyə edirlər.
Qazlı içkilərdən imtina etmək üçün həkimlər bunu mərhələli şəkildə etməyi məsləhət görürlər. Əvvəlcə qəbul edilən miqdarı azaltmaq, sonra isə içkiləri tədricən su ilə əvəz etmək tövsiyə olunur. Mümkün olduqda bu içkiləri evdə saxlamamaq da faydalı hesab edilir.
Alternativ olaraq, limon, laym, giləmeyvə və ya nanə əlavə edilmiş sadə və ya qazlı su istifadə edilə bilər.
Mütəxəssislər əlavə edirlər ki, meyvə şirələri də diqqətlə qəbul edilməlidir. Onların tərkibində vitaminlər olsa da, lif olmadığından fruktoza tez sorulur və qaraciyərə əlavə yük yaradır.
Eyni risklər bəzi idman içkiləri üçün də keçərlidir, çünki onların tərkibində şəkər və ya şirinləşdiricilər ola bilər.
Həkimlərin sözlərinə görə, qaraciyər üçün daha təhlükəsiz seçim şəkərsiz qara qəhvə və ya şəkərsiz çaydır. Az miqdarda süd əlavə etmək də qəbul edilə bilər.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
