Quşların hər payız minlərlə kilometr məsafə qət edərək isti ölkələrə uçması təbiətin ən maraqlı hadisələrindən biridir. Onlar nə kompasdan, nə xəritədən, nə də naviqasiyadan istifadə edir, buna baxmayaraq çox vaxt eyni marşrutla gedib geri qayıda bilirlər.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, alimlər quşların istiqaməti müəyyənləşdirmək üçün bir neçə fərqli mexanizmdən eyni vaxtda istifadə etdiyini bildirirlər.
Köçəri quşlarda cənuba uçmaq instinkti genetik olaraq formalaşır. Hətta bir neçə ay əvvəl yumurtadan çıxmış bəzi gənc quşlar ilk miqrasiya zamanı istiqaməti müəyyən edə bilirlər.
Quşların isti ölkələrə uçmasının əsas səbəbi isə soyuqdan qaçmaq deyil, qışda qida çatışmazlığıdır. Bəzi növlər Türkiyə, Şərqi Avropa və Yaxın Şərqə, digərləri isə daha uzun məsafə qət edərək Afrikaya qədər uçurlar.
Quşların “daxili kompası” var
Quşların ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri maqnitoresepsiya adlanan qabiliyyətdir. Bu hiss onların Yerin maqnit sahəsini qəbul etməsinə və istiqaməti müəyyənləşdirməsinə imkan verir.
Alimlərin fikrincə, bəzi quş növlərinin görmə sistemi maqnit sahəsi barədə məlumatın qəbulunda rol oynayır. Bu mexanizm quşlar üçün bir növ “daxili kompas” funksiyasını yerinə yetirir.
Onlar həmçinin Günəşin, Ayın və ulduzların səmadakı mövqeyindən də istifadə edirlər. Buna görə bəzi köçəri quşlar gecə saatlarında belə düzgün istiqamətdə hərəkət edə bilir.
Çaylar və dağlar da yol göstəricisidir
Quşlar uçuş zamanı relyefə də diqqət yetirirlər. Çaylar, sahil xətləri, dağ silsilələri və digər iri təbii obyektlər onların yaddaşında marşrut göstəricisi kimi qala bilər.
Məhz buna görə bir çox quş növünün çay vadiləri və sahil xətləri boyunca hərəkət etməsi təsadüfi deyil.
Dəniz və okean üzərindən uçan bəzi quşların isə qoxu hissindən də istifadə etdiyi müəyyənləşdirilib. Onlar müxtəlif ərazilərə məxsus qoxuları yadda saxlayaraq özlərinə bir növ “qoxu xəritəsi” yarada bilirlər.
Leylək, durna və qaz kimi bəzi növlərdə isə gənc quşlar daha təcrübəli fərdlərin ardınca uçur. Beləliklə, marşrutu, dayanacaq yerlərini və əsas istiqamətləri öyrənirlər. Sonrakı illərdə həmin yolu artıq müstəqil şəkildə qət edə bilirlər.
Şəhər işıqları quşlara mane olur
Müasir şəhərlərdə gecə işıqlandırması köçəri quşlar üçün ciddi problem yarada bilər. Güclü küçə işıqları və hündür binalardan yayılan işıq xüsusilə gecə miqrasiya edən quşların istiqamətini çaşdıra bilər.
Nəticədə quşlar marşrutdan yayınır, uzun müddət işıq mənbələrinin ətrafında dövrə vurur, yorulur və bəzən binalara çırpılaraq tələf olurlar.
Bu səbəbdən dünyanın bəzi şəhərlərində yaz və payız miqrasiyası dövründə lazımsız gecə işıqlarının söndürülməsi təşviq edilir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
