Arılar qışda 35 dərəcə şaxtaya baxmayaraq sağ qala bilirlər. Bunun üçün onlar bədənlərində istilik yaradan xüsusi üsuldan istifadə edirlər.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, yay aylarında hər yerdə rast gəldiyimiz arılar və eşşəkarıları havalar soyuyan kimi sanki birdən-birə yoxa çıxırlar. Lakin onların əksəriyyəti ölmür, sadəcə qışın sərt şərtlərindən qorunmaq üçün müxtəlif üsullara əl atırlar. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, arıların və eşşəkarılarının qışı necə keçirməsi onların təkbaşına, yoxsa koloniya halında yaşamasından asılıdır.
Şimali Karolina Dövlət Universitetinin dosenti Kris Heyz bildirib ki, həşəratların qışdan sağ çıxmaq üsulları növlərinə və sosial quruluşlarına görə dəyişir. Onun sözlərinə görə, bəzi həşəratlar qışı koloniya halında, digərləri isə təkbaşına keçirirlər. Onların bir qismi sürfə mərhələsində, digərləri isə yetkin halda soyuqlardan qorunur.
Eşşəkarıları qışda necə sağ qalırlar?
Koloniya halında yaşayan eşşəkarılarında qışlama prosesi adətən eyni şəkildə baş verir. İlk şaxtalardan sonra koloniyanın əksər üzvləri məhv olur. Yalnız mayalanmış ana arı sağ qalır. Ana arı ağac qabıqlarının altında, ağac koğuşlarında, bəzən isə evlərin çardaqlarında gizlənərək qışı keçirir.
Yazda havalar isinəndə isə yeni koloniya yaratmağa başlayır. Tək yaşayan arılar, məsələn, dülgər arılar və hörgücü arılar qışı ağac boşluqlarında, bitkilərin içiboş gövdələrində və ya yeraltı yuvalarda keçirirlər.
Bəzi növlər qış boyunca sürfə mərhələsində qalır. Dülgər arılar kimi digər növlər isə soyuq aylarda yetkin halda gizlənərək yazın gəlməsini gözləyirlər.
Bal arılarının qeyri-adi isinmə üsulu
Bal arıları digər arılardan fərqli olaraq qışı bütün koloniya ilə birlikdə keçirə bilirlər. Florida Universitetinin şəhər entomologiyası üzrə professoru Conalin Qordon bildirib ki, bal arılarının koloniyaları qışda sağ qalmaq baxımından unikal xüsusiyyətə malikdir. Onun sözlərinə görə, arılar soyuq havalarda bir-birinə sıx şəkildə toplaşaraq böyük bir topa əmələ gətirirlər. Ana arı bu topanın mərkəzində yerləşir və digər arılar onu soyuqdan qoruyurlar.
Ən maraqlısı isə arıların istiliyi necə yaratmasıdır. Arılar qanadlarını hərəkət etdirmədən onları idarə edən əzələlərini sürətlə yığıb-boşaldırlar. Bu hərəkət nəticəsində istilik yaranır. Beləliklə, çöldə temperatur mənfi 35 dərəcəyə düşsə belə, arı topasının daxilində temperatur təxminən 35 dərəcə Selsiyə çata bilir.
Arılar daim yerlərini dəyişirlər. Xarici hissədə olanlar müəyyən müddətdən sonra mərkəzə keçir, mərkəzdəkilər isə onların yerini tutur. Bunun sayəsində heç bir arı uzun müddət soyuğa məruz qalmır. Qış boyunca arılar əvvəlcədən topladıqları bal ehtiyatı ilə qidalanırlar. Bu ehtiyat həm onların enerji mənbəyi olur, həm də istilik yaratmalarına kömək edir.
İnsanlar arıların qışdan sağ çıxmasına necə kömək edə bilərlər?
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bağlarda tökülmüş yarpaqları yazadək müəyyən bir yerdə saxlamaq həşəratların qorunmasına kömək edə bilər. Çünki yarpaq örtüyü ana arılar, kəpənəklər, böcəklər və digər faydalı həşəratlar üçün təbii istilik izolyasiyası rolunu oynayır. Bundan başqa, yazda bağları həddindən artıq tez təmizləmək məsləhət görülmür.
Bitkilərin qurumuş gövdələrinin erkən kəsilməsi onların içərisində qışlayan həşəratların məhvinə səbəb ola bilər. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, təbiətdəki bu sadə sığınacaqların qorunması arıların və digər faydalı həşəratların sayının azalmasının qarşısını almağa kömək edir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
