Dəniz suyu niyə duzludur?

Dəniz suyunun duzlu olması hər kəsə uşaqlıqdan məlum olan faktdır. Lakin bunun niyə belə olduğunu çox az adam dəqiq izah edə bilir. Əslində dəniz və okeanların duzluluğu olduqca mürəkkəb təbii prosesin nəticəsidir, amma bunu sadə dillə izah etmək mümkündür.

Lent.az xarici mediaya istinadla bu barədə ətraflı məlumat verir.

Hər şey yağışdan başlayır. Atmosferdən keçən yağış damcıları karbon qazı ilə zənginləşir və zəif turşulu xüsusiyyət qazanır. Buna görə də yerə düşən yağış suları dağ süxurlarını tədricən aşındırır və onların tərkibindəki mineralları, o cümlədən natrium və xlor ionlarını özündə həll edir.

Daha sonra bu maddələr su axınları ilə birlikdə çaylara, oradan isə dəniz və okeanlara daşınır. Demək olar ki, çaylar milyonlarla ildir dəniz suyunu minerallarla qidalandırır. Bu müddətdə Günəşin təsiri ilə su daim buxarlanır, lakin duz buxarlanmır. O, suda qalır və zaman keçdikcə konsentrasiyası artır.

Okean suyunun niyə duzlu olmasına təsir edən amillərdən biri də sualtı vulkanlardır. Onlar mütəmadi olaraq böyük miqdarda mineral maddələri, o cümlədən natrium və xloru suya buraxır. Daha sonra bu elementlər birləşərək natrium xlorid, yəni mətbəx duzunu əmələ gətirir.

Hazırda dəniz suyunun hər litrində orta hesabla 35 qram duz var. Geoloqların fikrincə, keçmişdə okeanlar daha az duzlu olub. Lakin gələcəkdə duzluluğun artacağı gözlənilmir. Bunun səbəbi okeanların artıq tarazlıq nöqtəsinə çatmasıdır. Belə ki, suya daxil olan duzun miqdarı təxminən dibə çökən mineralların miqdarına bərabərdir.

Bununla belə, bəzi dənizlər təbiət etibarilə daha az duzludur. Bunun əsas səbəbi onlara çoxlu miqdarda şirin su gətirən çayların tökülməsidir. Məsələn, Qara dənizin hər litr suyunda təxminən 17 qram duz var. Bunun səbəbi Dunay və Dnepr kimi iri çayların bu dənizə tökülməsidir. Xəzər dənizində hər litr suda təxminən 12 qram, Baltik dənizində isə cəmi 7 qram duz mövcuddur.

Beləliklə, dəniz suyunun niyə duzlu olmasının cavabı olduqca sadədir: dağlardan və Yer qabığının dərin qatlarından gələn minerallar dəniz sularında toplanır və sualtı axınların təsiri nəticəsində uzun müddət dibə çökmür. Məhz buna görə də dəniz və okean suları bu günə qədər duzluluğunu qoruyub saxlayır.