Azərbaycanda dəfn zamanı ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri “yer pulu”dur. Xüsusilə böyük şəhərlərdə və Bakıda ailələr bəzən qəbir yeri üçün ayrıca ödəniş tələb olunduğunu deyirlər. Məbləğin qəbiristanlığa, “nəzarətçiyə”, vasitəçiyə və ya başqa bir şəxsə verildiyi də iddia olunur. Bəs qanun nə deyir? Qəbir yeri həqiqətən pulla satıla bilərmi?
Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:
Cavab kifayət qədər aydındır: ümumi qaydaya görə, yox.
Nazirlər Kabinetinin 4 dekabr 2018-ci il tarixli 522 nömrəli qərarı ilə təsdiqlənmiş “Qəbiristanlıqların salınması və idarə olunması Qaydaları”na əsasən, Azərbaycan vətəndaşlarının, ölkədə yaşayan və ya olan əcnəbilərin, vətəndaşlığı olmayan şəxslərin, eləcə də qaçqın statusu almış və kimsəsiz şəxslərin dəfni üçün qəbir yerləri qəbiristanlıq müdiriyyəti tərəfindən ödənişsiz ayrılır. Başqa sözlə, sırf torpaq sahəsinin – yəni qəbir yerinin özü üçün pul tələb olunması qaydalarda nəzərdə tutulmur.
Məsələnin qarışdığı yer isə dəfnlə bağlı xidmətlərdir. Qəbir yeri pulsuz olsa da, qəbrin qazılması, torpağın daşınması, dəfnin təşkili, mərasim və digər xidmətlər ödənişli ola bilər. Qaydalar bu xidmətlərin dəyərinin çəkilən real xərcə və qəbiristanlığın saxlanma xərclərinə uyğun müəyyən edilməsini tələb edir. Bəzi əsas xidmətlərin ümumi məbləği isə dəfn üçün nəzərdə tutulan sosial müavinətin məbləğini aşmamalıdır.
Deməli, “yer pulu” ilə “xidmət haqqı” eyni şey deyil. Əgər ailədən “bu yer yaxşı yerdədir”, “girişə yaxındır”, “yanında boş sahə var”, “iki nəfərlik yer saxlanılacaq” kimi arqumentlərlə sırf qəbir sahəsinə görə əlavə pul tələb olunursa, bunun hüquqi əsası ayrıca soruşulmalıdır. Çünki qaydada qəbir yerlərinin sıralanma ardıcıllığı ilə ayrılması nəzərdə tutulur və yolların, cığırların, yaşıllıq sahələrinin qəbir yeri kimi istifadəsinə icazə verilmir.
Bəs qəbiristanlığa kim nəzarət edir?
Qaydalar qəbiristanlıqların bələdiyyələr tərəfindən idarə olunmasını nəzərdə tutur. Bələdiyyə qəbiristanlığın ştatını, xərclər smetasını təsdiq edir, müdiriyyəti işə qəbul edir və maliyyə vəsaitlərinin təyinatı üzrə xərclənməsinə nəzarət edir. Qəbiristanlığın gəlir və xərclər smetası hər il təsdiqlənməli və giriş qapısındakı elan lövhəsində görünən yerdə yerləşdirilməlidir.
Bu detal vacibdir. Ailə hər hansı ödəniş edirsə, onun hansı xidmətə görə alındığını, rəsmi tarifin olub-olmadığını və ödənişin sənədlə rəsmiləşdirilib-rəsmiləşdirilmədiyini soruşa bilər. Qəbzsiz, “əlbəəl” verilən və konkret xidmətlə əsaslandırılmayan pul artıq ciddi sual doğurur.
“Yaxşı yer” üçün pul vermək olarmı?
Praktikada qəbiristanlığın girişinə, əsas yola və ya tanınmış şəxslərin məzarlarına yaxın sahələrin “daha qiymətli” hesab edilməsi mümkündür. Amma mövcud qaydalarda qəbir yerinin yerləşməsinə görə ayrıca kommersiya tarifi müəyyən edilmir. Qəbir yerləri plan üzrə, nömrələnmiş şəkildə və ardıcıllıqla ayrılmalıdır.
Burada başqa bir məsələ də var: qəbir yeri şəxsi mülkiyyət kimi alınıb-satılan torpaq sahəsi deyil. Yəni ailənin “bu yeri aldıq, artıq bizə məxsusdur” düşüncəsi hüquqi baxımdan daşınmaz əmlak alqı-satqısı ilə eyni deyil.
Nəyə görə pul tutula bilər?
Qanuni ödəniş daha çox xidmətə bağlı ola bilər: qəbrin qazılması, dəfnin təşkili, qəbirüstü tikililərə qulluq, abadlaşdırma və digər razılaşdırılmış xidmətlər. Qaydalar hətta qəbir yerinə və qəbirüstü tikiliyə sonradan ödənişli qulluq göstərilməsinin müqavilə əsasında həyata keçirilə biləcəyini nəzərdə tutur. Yəni ailə qəbir yerinə görə yox, konkret xidmətə görə pul ödəməlidir və həmin xidmətin nə olduğu aydın olmalıdır.
Vətəndaş nə etməlidir?
Əgər qəbiristanlıqda sizdən “yer pulu” adı ilə pul tələb edilirsə, ilk sual sadədir: “Bu məbləğ hansı rəsmi xidmətə görədir?” Ödənişin tarifini, əsasını və qəbzini tələb etmək lazımdır. Pulun hansı quruma və hansı xidmət üçün ödənildiyi bilinmirsə, aidiyyəti bələdiyyəyə və ya nəzarət orqanlarına müraciət etmək mümkündür.
Qəbiristanlıqda mərhumun ailəsi onsuz da ağır emosional vəziyyətdə olur. Məhz buna görə də ən həssas anda qeyri-rəsmi ödəniş tələb edilməsi həm etik, həm də hüquqi baxımdan ayrıca problem yaradır.
Qanunun məntiqi isə sadədir: qəbir yeri biznes predmeti deyil. Dəfn üçün yer ödənişsiz ayrılır; pul yalnız qanuni və əsaslandırılmış xidmətə görə tələb oluna bilər.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
