Təsəvvür edin, illərdir istifadə etdiyiniz telefon nömrəsini dəyişmisiniz. Köhnə nömrəniz artıq işləmir, ona görə də heç bir narahatlığınız yoxdur. Ancaq bir müddət sonra həmin nömrə başqa şəxsə satılır. Yeni sahibi isə sizin bankdan, sosial şəbəkələrdən və digər elektron xidmətlərdən gələn təsdiq mesajlarınızı almağa başlayır. Bəs bu halda bank hesabınızdakı pullar təhlükəyə düşə bilərmi? Telefon nömrəsini əldə edən şəxs sizin adınıza kredit götürə, kartınızdan pul çıxara və şəxsi məlumatlarınıza daxil ola bilərmi?
Lent.az mobil nömrələrin təkrar satışa çıxarılmasının yaratdığı təhlükələri və Azərbaycanda vətəndaşların üzləşə biləcəyi riskləri araşdırıb.
Telefon nömrəniz sizdən xəbərsiz başqasına satıla bilər
Azərbaycanda mobil operatorlar uzun müddət istifadə edilməyən telefon nömrələrini müəyyən şərtlər daxilində ləğv edərək yenidən satışa çıxara bilirlər.
Məsələn, “Azercell”in rəsmi qaydalarına əsasən, fakturasız xətt sistemində son yüklənilən danışıq kartının istifadə müddəti bitdikdən sonra 90 gün ərzində yeni balans artırılması həyata keçirilməzsə, nömrə ləğv olunur.
“Bakcell”də fakturasız nömrə ikitərəfli bağlandıqdan sonra 150 gün ərzində bərpa edilməzsə, ləğv edilir. “Nar”da isə nömrənin ikitərəfli bağlanmasından sonrakı 90 günlük əlavə müddətdə ödəniş edilmədikdə xətt ləğv olunur.
Bu qaydalar nömrənin nə vaxt ləğv edildiyini göstərir. Onun başqa abonentə hansı tarixdə veriləcəyi isə ayrıca məsələdir.
Ən böyük problem də bundan sonra başlayır. Çünki nömrənin sahibi dəyişsə də, əvvəlki istifadəçinin həmin nömrəyə bağladığı elektron hesablar avtomatik yenilənmir.
Bank hesabındakı pullar necə təhlükəyə düşə bilər?
Müasir bank sistemində mobil nömrə yalnız əlaqə vasitəsi deyil. O, bəzi xidmətlərdə şəxsiyyətin təsdiqlənməsi, şifrin bərpası və maliyyə əməliyyatlarının həyata keçirilməsi üçün istifadə olunur.
Bank hesabına giriş zamanı göndərilən birdəfəlik SMS kodları həmin nömrəyə çatdırıla bilər.
Əgər nömrə başqa şəxsin istifadəsinə keçibsə, əvvəlki sahibin dəyişmədiyi hesablarla bağlı mesajlar da yeni abonentə gələ bilər.
Bu isə müəyyən hallarda hesabların ələ keçirilməsi üçün imkan yaradır. Xüsusilə əlavə təhlükəsizlik tədbirləri zəif olan xidmətlərdə risk daha yüksəkdir.
Lakin vacib məqam var: telefon nömrəsini almaq avtomatik olaraq başqasının bank hesabına daxil olmaq, pul çıxarmaq və ya onun adına kredit götürmək hüququ və imkanı vermir. Banklar əməliyyatın növündən asılı olaraq əlavə identifikasiya və təsdiqləmə tələb edə bilərlər.
ABŞ-də aparılan araşdırma qorxulu nəticələr üzə çıxarıb
Prinston Universitetinin tədqiqatçıları mobil nömrələrin təkrar istifadəsi ilə bağlı maraqlı araşdırma aparıblar.
Alimlər ABŞ-nin iki mobil operatorunda satışa təqdim olunan 259 telefon nömrəsini araşdırıblar.
Məlum olub ki, həmin nömrələrdən 215-i əvvəllər başqa şəxslər tərəfindən istifadə edilib və araşdırmada qiymətləndirilən təhlükələrdən ən azı birinə qarşı həssas olub.
Tədqiqatçılar 171 nömrənin bəzi məşhur internet xidmətlərində əvvəlki istifadəçilərin hesablarının bərpası baxımından təhlükə yaratdığını müəyyənləşdiriblər.
Araşdırmada Google, Facebook, Amazon və digər platformalarla əlaqəli risklər təhlil edilib.
Bu nəticələr göstərir ki, mobil nömrələrin yenidən istifadəsi yalnız nəzəri təhlükə deyil, beynəlxalq səviyyədə araşdırılmış kibertəhlükəsizlik problemidir.
Azərbaycanda da belə problemlər yaşanıb
Azərbaycanda mobil nömrələrin təkrar istifadəsi ilə bağlı şikayətlər mediada işıqlandırılıb.
“Xalq qəzeti”nin dərc etdiyi materialda Fariz Əsgərov adlı vətəndaş bildirib ki, hərbi xidmətdə olduğu müddətdə telefon nömrəsi istifadəsizlik səbəbindən bağlanaraq yenidən satışa çıxarılıb.
Onun sözlərinə görə, nömrəni əldə edən şəxs əvvəlki sahibin “Instagram” və “Telegram” hesablarını ələ keçirib.
2026-cı ilin sentyabrında “Azercell” nömrələrinin təkrar satışı və “WhatsApp” hesabları ilə bağlı problemlər də gündəmə gəlib.
Şirkət açıqlamasında sosial platformalardakı hesabların idarə edilməsinin həmin xidmətlərin öz təhlükəsizlik qaydaları əsasında həyata keçirildiyini bildirib.
Bununla belə, nömrənin təkrar satılması nəticəsində Azərbaycanda konkret şəxsin bank hesabından pul oğurlandığını təsdiqləyən ayrıca hadisə bu araşdırmada müəyyən edilməyib.
Banklar müştərilərinə nə tövsiyə edir?
Azərbaycan Beynəlxalq Bankının standart şərtlərinə əsasən, müştəri mobil nömrəsini dəyişdikdə və ya SIM kartını itirdikdə banka dərhal rəsmi məlumat verməlidir.
“Birbank”ın istifadə şərtlərində də əlaqə nömrəsi dəyişən müştərinin bankı xəbərdar etməsi nəzərdə tutulur.
Bu tələb təsadüfi deyil. Köhnə nömrənin bank sistemində qalması vacib bildirişlərin və təsdiq mesajlarının yanlış ünvana göndərilməsinə səbəb ola bilər.
Bankların təhlükəsizlik tövsiyələrində hesab əməliyyatlarının mütəmadi yoxlanılması və şübhəli fəaliyyət aşkar edildikdə kartın dərhal bloklaşdırılması xüsusi vurğulanır.
Nömrəniz artıq başqa şəxsə satılıbsa, nə etməlisiniz?
İlk növbədə bankınızla əlaqə saxlayaraq köhnə telefon nömrəsinin hesabınızdan çıxarılmasını tələb etməlisiniz. Yeni əlaqə nömrəsi qeydiyyata alınmalı, mobil bankçılıq tətbiqinin aktiv sessiyaları və təhlükəsizlik parametrləri yoxlanılmalıdır.
Bundan sonra elektron poçt, sosial şəbəkə və dövlət xidmətlərində qeydiyyatda olan nömrələri dəyişmək vacibdir.
Mümkün olan xidmətlərdə yalnız SMS-ə əsaslanan təsdiqləmə əvəzinə autentifikator tətbiqi və ya daha güclü təhlükəsizlik üsullarından istifadə etmək məsləhətdir.
Əgər hesabınıza icazəsiz giriş və ya pul köçürülməsi aşkar edilibsə, dərhal banka məlumat vermək, hesabı qorumaq və hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət etmək lazımdır.
Ən böyük təhlükə köhnə nömrəni unutmaqdır
Mütəxəssislərin araşdırmaları göstərir ki, insanların buraxdığı əsas səhvlərdən biri telefon nömrəsini dəyişərkən ona bağlı elektron hesabları yeniləməməsidir.
Bir vaxtlar sizə məxsus olmuş nömrə illər sonra başqa insanın istifadəsinə verilə bilər. Həmin şəxs əvvəlki sahibin hesabları ilə əlaqəli mesajlar ala bilər və bəzi hallarda bu məlumatlardan sui-istifadə riski yarana bilər.
Ona görə də artıq istifadə etmədiyiniz telefon nömrəsini sadəcə unutmaq təhlükəsiz seçim deyil.
Telefon nömrəsini dəyişmək yalnız yeni SIM kart almaq demək deyil. Bu, rəqəmsal həyatınızdakı bütün vacib hesabların təhlükəsizlik məlumatlarını yeniləmək deməkdir.
Unutmayın, bank hesabınızda minlərlə manat ola bilər, amma onu qorumaq üçün istifadə etdiyiniz köhnə telefon nömrəsi artıq başqa birinin əlində ola bilər.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
