Bakıda bütöv bir xalqın qadınlarının adını daşıyan küçə – “Bizim küçələr”

Bakının küçələrində hər gün minlərlə insan hərəkət edir. Kimisi işə tələsir, kimisi evinə qayıdır, kimisi isə hansısa ünvanı axtarır. Ancaq çox vaxt keçdiyimiz küçələrin adlarının mənası və yaranma tarixi haqqında düşünmürük. Paytaxtda görkəmli şəxsiyyətlərin, qəhrəmanların, yazıçıların və alimlərin adlarını daşıyan yüzlərlə küçə var. Amma elə küçələr də mövcuddur ki, onların adı konkret bir şəxsə deyil, bütöv bir toplumun nümayəndələrinə həsr olunub.

Belə maraqlı ünvanlardan biri də Bakının Bilgəh qəsəbəsində yerləşən Azərbaycan Qadını küçəsidir.

İlk dəfə eşidəndə bu ad insanda maraq doğurur. Niyə məhz Azərbaycan Qadını? Küçəyə bu ad nə vaxt verilib? Onun arxasında hansı tarixi məna dayanır?

Lent.az “Bizim küçələr” rubrikasının növbəti yazısını təqdim edir.

Bu dəfə Azərbaycan Qadını küçəsindən və Azərbaycan qadınının cəmiyyətimizin tarixində oynadığı mühüm roldan danışacağıq.

Azərbaycan Qadını küçəsi harada yerləşir?

Azərbaycan Qadını küçəsi paytaxtın Sabunçu rayonunun Bilgəh qəsəbəsində yerləşir. Bu ad rəsmi ünvanlarda da istifadə olunur. Küçədə yaşayış və digər təyinatlı obyektlər mövcuddur.

Bilgəh Bakının qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Abşeron yarımadasının şimal-şərqində yerləşən qəsəbə öz tarixi, bağ evləri, dəniz sahili və ənənəvi Abşeron memarlığı ilə tanınır.

Azərbaycan Qadını küçəsinin diqqətçəkən xüsusiyyəti onun adıdır. Çünki paytaxtın əksər küçələri konkret insanların adını daşıdığı halda, burada ümumiləşdirilmiş bir ifadədən istifadə olunub.

Küçənin adının hansı tarixdə və konkret hansı qərarla verildiyi barədə açıq mənbələrdə təsdiqlənmiş məlumat tapılmır.

Niyə Azərbaycan Qadını?

Bu adın mənasını anlamaq üçün Azərbaycan qadınının tarixdəki yerinə nəzər salmaq kifayətdir.

Azərbaycan qadını əsrlər boyu yalnız ailənin deyil, həm də cəmiyyətin ictimai, mədəni və siyasi həyatının fəal iştirakçısı olub.

Tariximizdə dövlət idarəçiliyində söz sahibi olan, elmə, ədəbiyyata, təhsilə və incəsənətə töhfələr verən çoxsaylı qadınlar yetişib.

Onların arasında diplomatlar, hökmdarlar, xeyriyyəçilər, maarifçilər, yazıçılar və ictimai xadimlər var.

Tarixə adını yazdıran Azərbaycan qadınları

Azərbaycan tarixində qadınların mühüm mövqeyindən danışarkən Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsənin anası Sara Xatunu xatırlamamaq mümkün deyil.

Sara Xatun XV əsrdə diplomatik fəaliyyəti ilə tanınıb. O, siyasi danışıqlarda iştirak edən və dövlətlərarası münasibətlərdə mühüm rol oynayan tarixi şəxsiyyətlərdən biri olub.

Digər məşhur qadın şəxsiyyət isə Qarabağ xanının qızı, şairə və xeyriyyəçi Xurşidbanu Natəvandır.

Natəvan yalnız şeirləri ilə deyil, Şuşanın ictimai həyatına verdiyi töhfələrlə də yadda qalıb. Onun təşəbbüsü ilə şəhərə su çəkilməsi Azərbaycan tarixində mühüm xeyriyyəçilik nümunələrindən hesab edilir.

Azərbaycan qadınının maariflənməsi uğrunda çalışan şəxslərdən biri də Həmidə xanım Cavanşir olub. O, məktəblərin fəaliyyətinə, qadınların təhsilinə və kənd əhalisinin sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına dəstək verib.

Şərqdə qadınlara seçki hüququ verən ilk respublikalardan biri

Azərbaycan qadınının ictimai-siyasi tarixində ən mühüm hadisələrdən biri 1918-ci ildə baş verib.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qadınlara kişilərlə bərabər seçki hüququ tanıyıb. Bu qərar Azərbaycanı qadınların siyasi hüquqlarının tanınması baxımından dünyanın qabaqcıl ölkələri sırasına çıxarıb.

Həmin dövrdə dünyanın bir çox ölkəsində qadınlar hələ seçkilərdə iştirak etmək hüququ əldə etməmişdilər.

Bu tarixi hadisə Azərbaycan qadınının cəmiyyətdəki mövqeyinin güclənməsi istiqamətində mühüm mərhələ idi.

İlk qadın pilot, ilk opera müğənnisi...

Azərbaycan qadınları sonrakı illərdə də müxtəlif sahələrdə ilklərə imza atıblar.

Leyla Məmmədbəyova Azərbaycanın ilk qadın təyyarəçilərindən biri kimi tarixə düşüb. O, aviasiyanın qadınlar üçün qeyri-adi peşə sayıldığı dövrdə pilot kimi fəaliyyət göstərib.

Şövkət Məmmədova Azərbaycan opera sənətinin ilk peşəkar qadın nümayəndələrindən biri olub.

Akademik Zərifə Əliyeva oftalmologiya sahəsində elmi fəaliyyəti ilə tanınıb, görmə orqanının peşə xəstəliklərinin öyrənilməsinə mühüm töhfələr verib.

Bu qadınların hər biri fərqli dövrlərdə yaşasalar da, Azərbaycan cəmiyyətinin inkişafında öz izlərini qoyublar.

Bir küçə, minlərlə qadının hekayəsi

Adətən küçələrin adları müəyyən tarixi şəxsiyyətin xatirəsini yaşatmaq məqsədi daşıyır. Azərbaycan Qadını küçəsi isə adının ümumiliyi ilə seçilir.

Bu ad təkcə tarixdə iz qoymuş məşhur qadınları deyil, həm də gündəlik həyatda çalışan, övlad böyüdən, elm öyrədən, insanları müalicə edən, ölkənin inkişafına töhfə verən qadınları yada salır.

Bununla belə, küçəyə ad verilərkən məhz hansı tarixi hadisənin və ya təşəbbüsün əsas götürüldüyü ayrıca araşdırılmalıdır.

Bəlkə də bu küçədən hər gün keçən insanların çoxu onun adının nə qədər geniş məna daşıdığı barədə düşünmür.

Amma bir həqiqət var: Bakı küçələrinin adları şəhərin yaddaşının bir hissəsidir. Hər adın arxasında bir dövr, bir insan, bir hadisə və ya bir dəyər dayanır.

Azərbaycan Qadını küçəsi də adı ilə diqqət çəkən belə ünvanlardan biridir.