Avtoritar rejim altında yaşamaq insanın yalnız gündəlik vərdişlərini deyil, həm də şəxsiyyətini dəyişə bilər. Belə mühitdə insanlar təhlükəsizliklərini qorumaq və uyğunlaşmaq üçün çox vaxt “ikiqat həyat” sürməyə başlayırlar, yəni ictimai və daxili “mən”lərini ayırırlar.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, psixoloqlar və tarixçilər bu halın uzunmüddətli psixoloji izlər buraxdığını, münasibətlərə, emosional sağlamlığa və özünüqavrayışa təsir göstərə bildiyini qeyd edirlər.
Avtoritar idarəetmə yalnız qaydalar müəyyən etmir, eyni zamanda vətəndaşların davranışlarına nəzarəti gücləndirir və fərqli fikirlərə görə cəza mexanizmləri yaradır. Bu, müxtəlif formalarda özünü göstərə bilər, ctimai nəzarət, senzura, sosial təzyiq, şayiələrdən və qınaqdan çəkinmə, hüquqi risk qorxusu və s. Zaman keçdikcə bir çox insan özünü senzura etməyə başlayır, sosial şəbəkələrdə fikirlərini açıq paylaşmır, mübahisəli mövzulardan qaçır, ictimai müzakirələrdə ehtiyatlı davranır.
İş mühitində də ünsiyyət daha ölçülü-biçili olur. İnsanlar yanlış anlaşılmaqdan və ya tənqidə məruz qalmaqdan ehtiyat etdikləri üçün fikirlərini açıq ifadə etməkdən çəkinə bilirlər. Bu isə daimi gərginlik və özünənəzarət hissini gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirə bilər.
Belə şəraitdə psixologiyada “ikiqat mən” kimi tanınan vəziyyət formalaşa bilər:
İctimai “mən” - ehtiyatlı, uyğunlaşan, sosial gözləntilərə uyğun davranan tərəf;
Daxili “mən” - şəxsi dəyərləri, inamları və hissləri qoruyan, lakin onları hər zaman açıq ifadə etməyən tərəf.
Bu iki tərəf arasında yaranan psixoloji məsafə insanın özünü ifadə etmə imkanlarını məhdudlaşdıra və daxili gərginliyi artıra bilər.
Hiss və düşüncələrin uzun müddət sıxışdırılması müxtəlif emosional çətinliklər yarada bilər. Narahatlıq və gərginlik hissi; ruh düşkünlüyü və günahkarlıq duyğusu; emosional sabitliyin zəifləməsi; qərarvermədə tərəddüd və özünə inamın azalması.
Bununla yanaşı, insanın xatirələri, dəyərləri və şəxsi təcrübələri tam yox olmur, onlar daxildə qalır və uyğun mühit yarandıqda yenidən ifadə oluna bilər.
Mütəxəssislər qeyd edir ki, özünənəzarəti bəzən zəiflik kimi deyil, uyğunlaşma və təhlükəsizlik strategiyası kimi dərk etmək psixoloji yükü azalda bilər. Psixoloji təzyiq mexanizmlərini tanımaq, şəxsi sərhədləri qorumaq, etibarlı münasibətlər qurmaq və emosiyaları sağlam yollarla ifadə etmək daxili sabitliyi gücləndirə bilər.
Təzyiqlərə baxmayaraq, insanların çoxu müsbət özünüidentifikasiya, səmimi münasibətlər və həqiqi dəyərlərə bağlılıq axtarışını davam etdirir. Daxili “mən”in qorunması və özünüdərk üzərində işləmək, sağlam münasibətlər qurmaq və emosional rifahı saxlamaq üçün mühüm amil sayılır.
Eyni zamanda psixoloqlar münasibətlər mövzusuna da diqqət çəkir: tərəfdaşın sevgi dilini anlamaq faydalı ola bilər, lakin münasibətlərin əsası yalnız sözlər deyil. Gündəlik diqqət, qarşılıqlı hörmət və ortaq məsuliyyət olmadan ən düzgün ifadələr belə zamanla təsirini itirə bilər.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
