Yol polisi, kuryerlər, elektriklər... – Yayda onları gözləyən TƏHLÜKƏ

Yay mövsümü bir çox insan üçün istirahət və məzuniyyət dövrü olsa da, minlərlə insan üçün əksinə, ən ağır iş mövsümüdür. Temperaturun 35-40 dərəcəni keçdiyi günlərdə açıq havada və ya yüksək istilik mənbələrinin yaxınlığında çalışan insanlar ciddi sağlamlıq riskləri ilə üzləşirlər.

Lent.az-ın əməkdaşının apardığı araşdırmaya əsasən, dünyada hər il minlərlə işçi günvurma, susuzlaşma, istilik vurması və ürək-damar problemləri səbəbindən xəstəxanalara müraciət edir. Bəzi hallarda isə bu hallar ölümlə nəticələnir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, iqlim dəyişikliyi səbəbindən rekord istilərin artması yay aylarında bəzi peşələri əvvəlkindən daha təhlükəli edib.

Tikinti işçiləri ən böyük risk qrupundadır

Yay aylarında ən ağır şəraitdə çalışan peşələrdən biri tikinti sahəsidir. Günəş şüalarının birbaşa altında saatlarla işləyən ustalar, betonçular, dəmirçilər və fəhlələr yüksək temperaturun bütün təsirlərini hiss edirlər.

Tikinti meydançalarında beton, metal və asfalt kimi materiallar günəşin təsiri ilə havadan daha çox qızır. Nəticədə işçilər təkcə havanın deyil, ətraf mühitin yaydığı istiliyin də təsiri altında qalırlar. İstilik vurması, başgicəllənmə, huşun itməsi, əzələ spazmları və qəfil təzyiq düşməsi bu peşədə ən çox rast gəlinən problemlərdəndir. Yorğunluq diqqətin azalmasına səbəb olduğundan hündürlükdən yıxılma və digər istehsalat qəzalarının sayı da artır.

Asfalt tökən işçilər ikiqat istiliyə məruz qalırlar

Asfalt döşəyən işçilər həm günəş şüaları, həm də 140-170 dərəcəyə qədər qızdırılan asfalt qarışığının istiliyi ilə eyni vaxtda mübarizə aparırlar. Bu şəraitdə bədən temperaturu sürətlə yüksəlir. Güclü tərləmə nəticəsində orqanizm natrium, kalium və digər vacib mineralları itirir. Bu isə əzələ qıcolmaları, ürək ritminin pozulması və ciddi susuzlaşma ilə nəticələnə bilər. Bundan əlavə, isti asfaltın buxarları uzun müddət tənəffüs yollarına da mənfi təsir göstərə bilir.

Fermerlər və kənd təsərrüfatı işçiləri

Əkin-biçin mövsümü məhz yay aylarına təsadüf etdiyindən fermerlər saatlarla açıq sahələrdə işləyirlər. Bir çox hallarda kölgənin olmaması, su fasilələrinin gecikməsi və ağır fiziki əmək istilik stresini daha da artırır. Xüsusilə meyvə və tərəvəz yığımı ilə məşğul olan insanlar günün ən isti saatlarında işləməli olurlar. Kənd təsərrüfatı sahəsində çalışanlar üçün günvurma ilə yanaşı, pestisidlərin yüksək temperaturda daha sürətlə buxarlanması da əlavə təhlükə yaradır.

Elektrik xətlərində çalışanlar

Elektrik ustaları və yüksəkgərginlik xətlərində çalışan briqadalar da yay aylarında risk altındadır. Onlar qoruyucu geyimlərdən istifadə etdikləri üçün bədən istiliyini xaricə vermək daha da çətinləşir. Ağır kombinezonlar, qoruyucu əlcəklər və dəbilqələr istilik yükünü artırır. İstilik nəticəsində yaranan halsızlıq isə elektriklə işləyən zaman ölümcül səhvlərə səbəb ola bilər.

Yanğınsöndürənlər

Yanğınsöndürənlərin işi ilin bütün dövrlərində təhlükəlidir. Lakin yay aylarında meşə yanğınlarının artması onların iş yükünü dəfələrlə artırır. Yanğınsöndürənlər alovun yaratdığı yüksək temperaturla yanaşı, qalın qoruyucu geyimlərin daxilində də əlavə istilik yükünə məruz qalırlar. Uzun müddət belə şəraitdə işləmək bədənin soyuma mexanizmini pozur və istilik vurması riskini artırır.

Yol polisi və küçədə çalışan əməkdaşlar

Yol polisi əməkdaşları, bələdiyyə işçiləri, küçə təmizləyənlər və yol nişanları quraşdıran briqadalar da gün ərzində saatlarla açıq havada qalırlar. Asfalt örtüyü günəş şüalarını udaraq ətraf mühitin temperaturunu bir neçə dərəcə artırır. Buna "istilik adası effekti" deyilir. Bu səbəbdən küçələrdə işləyən insanların hiss etdiyi temperatur meteoroloji göstəricidən daha yüksək olur.

Kuryerlər və çatdırılma xidməti əməkdaşları

Son illərdə ən sürətlə böyüyən peşələrdən biri kuryer xidmətidir. Motosiklet və velosipedlə işləyən kuryerlər gün ərzində davamlı hərəkətdə olduqları üçün həm günəş şüalarına, həm də asfaltın yaydığı istiliyə məruz qalırlar. Bəzi hallarda onlar sifarişi vaxtında çatdırmaq üçün kifayət qədər su içmir və fasilə etmirlər. Bu isə susuzlaşmanı sürətləndirir.

Restoran mətbəxlərində çalışan aşpazlar

İsti hava təkcə küçədə çalışanlar üçün problem deyil. Restoranların, çörək sexlərinin və şirniyyat istehsalı müəssisələrinin mətbəxlərində temperatur bəzən 45-50 dərəcəyə qədər yüksələ bilir. Sobaların, qaz plitələrinin və qızdırıcı avadanlıqların yaratdığı istilik yay aylarında daha da ağır şərait formalaşdırır. Belə mühitdə çalışan insanlar gün ərzində böyük miqdarda maye itirirlər.

Metallurgiya və qaynaq işləri

Metaləritmə müəssisələri, dəmir emalı zavodları və qaynaq sahələri onsuz da yüksək temperaturla işləyən sahələrdir. Yay aylarında isə istehsal sahəsinin temperaturu daha da artır. Qoruyucu maskalar və qalın geyimlər bədənin soyumasını çətinləşdirir. Bu peşələrdə istilik stresi ilə yanaşı, göz yorğunluğu və diqqət azalması da iş qəzalarının riskini artırır.

İstilik orqanizmə necə təsir edir?

İnsan orqanizmi normal şəraitdə tərləmə yolu ilə öz temperaturunu tənzimləyir. Lakin hava temperaturu çox yüksəldikdə və rütubət artdıqda bu mexanizm effektiv işləyə bilmir. Əvvəlcə susuzlaşma başlayır. Daha sonra ürək daha sürətli işləməyə məcbur olur. Qan dövranı dəyişir, arterial təzyiq enə bilər. Vaxtında müdaxilə edilməzsə, istilik vurması inkişaf edir. Bu zaman bədən temperaturu 40 dərəcədən yuxarı qalxır, şüur pozulur, qıcolmalar baş verə bilər. İstilik vurması təcili tibbi yardım tələb edən həyati təhlükəli vəziyyətdir.

Kimlər daha çox risk altındadır?

Mütəxəssislər bildirirlər ki, aşağıdakı insanlar istilikdən daha çox zərər görə bilərlər:

* 50 yaşdan yuxarı işçilər;

* Ürək-damar xəstəlikləri olanlar;

* Şəkərli diabetdən əziyyət çəkənlər;

* Artıq çəkili insanlar;

* Hipertoniya dərmanları və sidikqovucular qəbul edən şəxslər;

* Yeni işə başlayan və isti mühitə uyğunlaşmayan əməkdaşlar.

İşəgötürənlər hansı tədbirləri görməlidir?

Beynəlxalq Əmək Təşkilatı və əmək təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssislər yay aylarında iş rejiminin hava şəraitinə uyğun qurulmasını tövsiyə edirlər. Bura günün ən isti saatlarında işin məhdudlaşdırılması, kölgəlik istirahət yerlərinin yaradılması, sərin içməli suyun fasiləsiz təmin olunması, müntəzəm istirahət fasilələrinin verilməsi və işçilərin istilik vurmasının ilkin əlamətləri barədə maarifləndirilməsi daxildir. Bəzi ölkələrdə temperatur müəyyən həddi keçdikdə açıq havada bəzi işlərin müvəqqəti dayandırılması ilə bağlı qaydalar da tətbiq olunur.

İstilik vurmasının ilk əlamətlərini necə tanımaq olar?

Aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunarsa, insan dərhal kölgəyə və ya sərin yerə aparılmalı, su verilməli və vəziyyəti ağırdırsa təcili tibbi yardım çağırılmalıdır:

* Güclü baş ağrısı;

* Başgicəllənmə;

* Həddindən artıq tərləmə və ya tərləmənin dayanması;

* Ürəkbulanma;

* Qusma;

* Güclü halsızlıq;

* Qarışıqlıq və nitq pozuntusu;

* Huşun itməsi.

yay istisi təhlükəli peşələr istilik vurması günvurma tikinti işçiləri asfalt işçiləri fermerlər yanğınsöndürənlər kuryerlər iş təhlükəsizliyi isti hava sağlamlıq yayda işləmək susuzlaşma əmək mühafizəsi