![Xəzərdən gələn təhlükələr nəzarətə götürülür](https://lent.az/site/assets/images/breaking-news/lentaz.png)
Xəzərdən gələn təhlükələr nəzarətə götürülür
Mart ayınadək Azərbaycan Xəzər dənizində gəmilərin hərəkətini müəyyənləşdirmək və izləmək üçün Uzaq Məsafədən İzləmə və Nəzarət Sistemini istifadəyə verməyi planlaşdırır. Bir müddət əvvəl Azərbaycan Dövlət Dəniz Administrasiyasının (ADDA) rəisi Qüdrət Qurbanov bu sistem barədə ilk məlumatları versə də sistemin hansı formada fəaliyyət göstərəcəyini və işini necə quracağını açıqlamamışdı. Administrasiya rəisi yalnız onu bildirmişdi ki, Xəzər dənizinin milli sektoruna daxil olan və bu sektorda üzən gəmilər peyk vasitəsi ilə izləniləcək. Lent.az ADDA-dakı mənbələrə istinadən bu sistemlə bağlı bəzi məlumatları əldə edib.
Dənizdə təhdidlər artır
Son illər Xəzər ətrafı dövlətlərin sürətlə hərbi donanma yaratmaları və dənizdəki hərbi imkanlarını artırma səyləri Azərbaycanı bu sahədə müasir texnologiyaların tətbiqi ilə dəniz təhlükəsizliyini təmin etməyə vadar edir. Eyni zamanda Azərbaycanın maraqlarına uyğun olmayan bəzi yüklərin dəniz marşrutu ilə daşınması, həmin gəmilərin Azərbaycanın milli sularına daxil olması faktları da problem olaraq qalmaqdadır. Xüsusilə də radioaktiv mənşəli yüklər bu sırada əsas problem doğurur. Dəniz təhdidlərini artıran ikinci məsələ isə ticarət və mülki gəmilərin Xəzərdə hərəkətindən ehtimal olunan problemlərdir. Maraqlı dövlətlərə məxsus mülki təyinatlı gəminin Azərbaycan sularında hansısa başqa məqsədli hərəkətlərinin gözlənilməsi də digər tərəfdən dövlətin “pulunun çıxdığı” Xəzər dənizində daha diqqətli olmasını zərurətə çevirir.
Aparılan araşdırmalara görə, ötən il Xəzər dənizinə sahil dövlətləri tərəfindən müxtəlif su tutumlu 8 hərbi gəmi daxil edilib. Bu il də Xəzərə 2009-cu ildəki sayda – təxminən 7-10 ədəd hərbi gəminin daxil edilməsi gözlənilir. Ötən il Azərbaycan 2, Türkmənistan 2, İran 1, Qazaxıstan və Rusiya hər biri 1 və 3 olmaqla əlavə hərbi gəmi və ya katerə malik olub. Yaxın 5 il ərzində isə sahil dövlətləri tərəfindən hazırda verilmiş sifarişlərə əsasən Xəzər dənizində əlavə olaraq ən azı 50 ədəd gəmi (freqat, korvet, tral, desant, artilleriya gəmiləri, həmçinin sahil katerləri) olacaq. Bunların arasında əsas üstünlüyü artilleriya katerlərinin təşkil edəcəyi gözlənilir.
Yeni sistem: hər gəmi nəzarətdə
Hazırda Azərbaycanın sərhədlərinin mühafizəsinə bilavasitə cavabdehlik daşıyan Dövlət Sərhəd Xidmətinin (DSX) Sahil Mühafizəsi Xəzər dənizindəki gəmilərin hərəkətini izləmək üçün texniki imkanlara malikdir. Sahil Mühafizəsinin 2008-ci ilin sonunda istifadəyə verilmiş bazasında qurulmuş müasir avadanlıqlar hesabına Azərbaycan sərhədçiləri Xəzərin Azərbaycan sektoruna radioelektron nəzarəti həyata keçirirlər. Analoji sistemin hazırda modernləşdirilən Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Mərkəzi Komanda məntəqəsində də qurulması nəzərdə tutulur. Hərbi dənizçilər bununla gələcəkdə Xəzərdəki gəmilərin hərəkətinə nəzarət etməklə yanaşı, zərurət yarandıqda döyüş əməliyyatlarını da uzaq məsafədən idarə edə biləcəklər.
ADDA-nın üzərində işlədiyi Uzaq Məsafədən İzləmə və Nəzarət Sistemi də iş prinsipi və nəzarət imkanları baxımından bu sistemlərə qismən bənzəyəcək. Böyük dəniz təcrübəsi olan Norveç şirkətləri tərəfindən qurulan bu sistem müvafiq qurumların – HDQ, DSX, ARDNŞ, XDGİ və s. naviqasiya sistemləri ilə əlaqələndiriləcək. Bu qurumların nəzarət sistemlərinə daxil olan bütün məlumatlar eyni vaxtda ADDA-dakı mərkəzi bazaya ötürüləcək. Xəzər üçün yeni sayılan bu sistem vasitəsi ilə gəmilər, gəmilərdən ayrılan kiçik qayıqlar, həmçinin Xəzərin Azərbaycan hövzəsində dənizin altı ilə hərəkət edən üzmə vasitələrini (sualtı qayıqlar, sürücüsüz aparatlar və s.) belə izləmək, onların hərəkətinə nəzarət etmək mümkün olacaq. Uzaq Məsafədən İzləmə və Nəzarət Sistemi vasitəsi ilə ADDA-nın əməkdaşları istənilən zaman istənilən gəmi ilə əlaqə yaradıb, bu gəminin hansı istiqamətə hərəkət etdiyini öyrənə biləcək. Gəmilərin hansı ərazidə olduğu, adı, təyinatı, yükünün nədən ibarət olduğu, hətta kapitanının kim olduğu kompüterlərdə qeydə alınacaq. Ən maraqlısı odur ki, Uzaq Məsafədən İzləmə və Nəzarət Sistemi dənizdəki kiçik motorlu qayıqların (balıqçı qayıqları daxil olmaqla) yerini belə müəyyənləşdirməyə imkan yaranacaq.
Rəşad
Dənizdə təhdidlər artır
Son illər Xəzər ətrafı dövlətlərin sürətlə hərbi donanma yaratmaları və dənizdəki hərbi imkanlarını artırma səyləri Azərbaycanı bu sahədə müasir texnologiyaların tətbiqi ilə dəniz təhlükəsizliyini təmin etməyə vadar edir. Eyni zamanda Azərbaycanın maraqlarına uyğun olmayan bəzi yüklərin dəniz marşrutu ilə daşınması, həmin gəmilərin Azərbaycanın milli sularına daxil olması faktları da problem olaraq qalmaqdadır. Xüsusilə də radioaktiv mənşəli yüklər bu sırada əsas problem doğurur. Dəniz təhdidlərini artıran ikinci məsələ isə ticarət və mülki gəmilərin Xəzərdə hərəkətindən ehtimal olunan problemlərdir. Maraqlı dövlətlərə məxsus mülki təyinatlı gəminin Azərbaycan sularında hansısa başqa məqsədli hərəkətlərinin gözlənilməsi də digər tərəfdən dövlətin “pulunun çıxdığı” Xəzər dənizində daha diqqətli olmasını zərurətə çevirir.
Aparılan araşdırmalara görə, ötən il Xəzər dənizinə sahil dövlətləri tərəfindən müxtəlif su tutumlu 8 hərbi gəmi daxil edilib. Bu il də Xəzərə 2009-cu ildəki sayda – təxminən 7-10 ədəd hərbi gəminin daxil edilməsi gözlənilir. Ötən il Azərbaycan 2, Türkmənistan 2, İran 1, Qazaxıstan və Rusiya hər biri 1 və 3 olmaqla əlavə hərbi gəmi və ya katerə malik olub. Yaxın 5 il ərzində isə sahil dövlətləri tərəfindən hazırda verilmiş sifarişlərə əsasən Xəzər dənizində əlavə olaraq ən azı 50 ədəd gəmi (freqat, korvet, tral, desant, artilleriya gəmiləri, həmçinin sahil katerləri) olacaq. Bunların arasında əsas üstünlüyü artilleriya katerlərinin təşkil edəcəyi gözlənilir.
Yeni sistem: hər gəmi nəzarətdə
Hazırda Azərbaycanın sərhədlərinin mühafizəsinə bilavasitə cavabdehlik daşıyan Dövlət Sərhəd Xidmətinin (DSX) Sahil Mühafizəsi Xəzər dənizindəki gəmilərin hərəkətini izləmək üçün texniki imkanlara malikdir. Sahil Mühafizəsinin 2008-ci ilin sonunda istifadəyə verilmiş bazasında qurulmuş müasir avadanlıqlar hesabına Azərbaycan sərhədçiləri Xəzərin Azərbaycan sektoruna radioelektron nəzarəti həyata keçirirlər. Analoji sistemin hazırda modernləşdirilən Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Mərkəzi Komanda məntəqəsində də qurulması nəzərdə tutulur. Hərbi dənizçilər bununla gələcəkdə Xəzərdəki gəmilərin hərəkətinə nəzarət etməklə yanaşı, zərurət yarandıqda döyüş əməliyyatlarını da uzaq məsafədən idarə edə biləcəklər.
ADDA-nın üzərində işlədiyi Uzaq Məsafədən İzləmə və Nəzarət Sistemi də iş prinsipi və nəzarət imkanları baxımından bu sistemlərə qismən bənzəyəcək. Böyük dəniz təcrübəsi olan Norveç şirkətləri tərəfindən qurulan bu sistem müvafiq qurumların – HDQ, DSX, ARDNŞ, XDGİ və s. naviqasiya sistemləri ilə əlaqələndiriləcək. Bu qurumların nəzarət sistemlərinə daxil olan bütün məlumatlar eyni vaxtda ADDA-dakı mərkəzi bazaya ötürüləcək. Xəzər üçün yeni sayılan bu sistem vasitəsi ilə gəmilər, gəmilərdən ayrılan kiçik qayıqlar, həmçinin Xəzərin Azərbaycan hövzəsində dənizin altı ilə hərəkət edən üzmə vasitələrini (sualtı qayıqlar, sürücüsüz aparatlar və s.) belə izləmək, onların hərəkətinə nəzarət etmək mümkün olacaq. Uzaq Məsafədən İzləmə və Nəzarət Sistemi vasitəsi ilə ADDA-nın əməkdaşları istənilən zaman istənilən gəmi ilə əlaqə yaradıb, bu gəminin hansı istiqamətə hərəkət etdiyini öyrənə biləcək. Gəmilərin hansı ərazidə olduğu, adı, təyinatı, yükünün nədən ibarət olduğu, hətta kapitanının kim olduğu kompüterlərdə qeydə alınacaq. Ən maraqlısı odur ki, Uzaq Məsafədən İzləmə və Nəzarət Sistemi dənizdəki kiçik motorlu qayıqların (balıqçı qayıqları daxil olmaqla) yerini belə müəyyənləşdirməyə imkan yaranacaq.
Rəşad
Oxşar yazılar
![Az yatdığını etiraf edən Putindən uşaqlara TÖVSİYƏ: “Məndən nümunə götürməyin!”](https://lent.az/storage/news/2024/september/02/big/66d593cf21c1266d593cf21c14172527303966d593cf21c0d66d593cf21c10.jpg)
Az yatdığını etiraf edən Putindən uşaqlara TÖVSİYƏ: “Məndən nümunə götürməyin!”
2 sentyabr 2024 , 16:01![MSK SON NƏTİCƏLƏRİ açıqladı - Yenilik var](https://lent.az/storage/news/2024/september/02/big/66d589f82fb4366d589f82fb45172527052066d589f82fb3966d589f82fb3f.jpg)
MSK SON NƏTİCƏLƏRİ açıqladı - Yenilik var
2 sentyabr 2024 , 13:47![Azad edilmiş rayonların deputatları ONLAR OLACAQ](https://lent.az/storage/news/2024/september/02/big/66d576ed8513666d576ed85137172526564566d576ed8513066d576ed85133.jpg)
Azad edilmiş rayonların deputatları ONLAR OLACAQ
2 sentyabr 2024 , 12:50![Yeni parlamentin ən yaşlı və ən gənc DEPUTATI KİMDİR?](https://lent.az/storage/news/2024/september/02/big/66d56e0db570766d56e0db5709172526337366d56e0db570066d56e0db5704.jpg)
Yeni parlamentin ən yaşlı və ən gənc DEPUTATI KİMDİR?
2 sentyabr 2024 , 11:37![Parlamentdə müxalifət partiyaları neçə deputatla təmsil olunacaq? - SİYAHI](https://lent.az/storage/news/2024/september/02/big/66d566ed2c5ef66d566ed2c5f0172526154966d566ed2c5e966d566ed2c5ec.jpeg)
Parlamentdə müxalifət partiyaları neçə deputatla təmsil olunacaq? - SİYAHI
2 sentyabr 2024 , 11:19![İlk dəfə deputat seçilən XANIMLAR](https://lent.az/storage/news/2024/september/02/big/66d55d9fe549066d55d9fe5491172525916766d55d9fe548e66d55d9fe548f.jpg)
İlk dəfə deputat seçilən XANIMLAR
2 sentyabr 2024 , 10:01![Milli Məclisə seçkilərin ilkin nəticələri məlum oldu](https://lent.az/storage/news/2024/september/02/big/66d4da69f3cad66d4da69f3caf172522557766d4da69f3ca766d4da69f3caa.jpg)
Milli Məclisə seçkilərin ilkin nəticələri məlum oldu
2 sentyabr 2024 , 01:19![İtaliyanın SWG SPA şirkəti “exit-poll”un nəticələrini açıqladı](https://lent.az/storage/news/2024/september/01/big/66d4a3938b68d66d4a3938b68e172521153966d4a3938b68766d4a3938b68a.jpeg)