İspaniyanın Barselona şəhərində təhlükəli xəstəliklər yayan ağcaqanadların sayını azaltmaq məqsədilə 1,5 milyondan çox bakteriya daşıyan erkək ağcaqanad təbiətə buraxılıb.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, bu, Avropada həmin üsulla həyata keçirilən ilk genişmiqyaslı sınaqdır.
Proqramın əsas hədəfi Asiya pələng ağcaqanadıdır. Hazırda bu növ Avropanın 16 ölkəsində yayılıb və denge qızdırması, eləcə də çikunqunya kimi təhlükəli virus xəstəliklərini ötürə bilir. Ağcaqanadların yayılması ilə əlaqədar Avropada bu xəstəliklərə yoluxma hallarının rekord səviyyəyə çatdığı bildirilir.
Bakteriya daşıyan ağcaqanadlar necə kömək edir?
Yeni üsul “Wolbachia” bakteriyası daşıyan erkək ağcaqanadların təbiətə buraxılmasına əsaslanır. Bu erkəklər bakteriya daşımayan dişi ağcaqanadlarla cütləşdikdə yumurtalardan yaşamaq qabiliyyətinə malik nəsil əmələ gəlmir. Nəticədə ağcaqanadların çoxalması məhdudlaşır.
Əvvəllər oxşar nəticə əldə etmək üçün erkək ağcaqanadlar radiasiya vasitəsilə sterilizasiya edilirdi. Lakin bu üsul onların ömrünü qısaldır və cütləşmə imkanlarını azaldırdı. Bir çox həşərat növündə təbii şəkildə rast gəlinən “Wolbachia” bakteriyası isə müəyyən uyğunluq şəraitində yumurtaların inkişafının qarşısını alır.
Ağcaqanadlar ABŞ-dən gətirilir
Barselonadakı proqram zərərvericilərlə mübarizə sahəsində fəaliyyət göstərən “Rentokil” şirkəti tərəfindən həyata keçirilir. Layihə “Google”un ana şirkəti olan “Alphabet”ə məxsus “Debug” proqramı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində reallaşdırılır.
Ağcaqanadlar ABŞ-nin Florida ştatındakı xüsusi fermada yetişdirilir və hər həftə İspaniyaya göndərilir. Onların təbiətə buraxılmasına avqustun ortalarında başlanılıb. Prosesin noyabrın ortalarına qədər davam edəcəyi, növbəti mərhələnin isə may ayında başlayacağı planlaşdırılır.
Niyə yalnız erkək ağcaqanadlar buraxılır?
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, proqramın uğuru təbiətə yalnız erkək ağcaqanadların buraxılmasından asılıdır. Əgər onların arasına bakteriya daşıyan dişi ağcaqanadlar da qarışarsa, “Wolbachia” yerli ağcaqanad populyasiyasında yayıla bilər.
Bu halda bakteriya daşıyan erkəklərin sağlam nəsil verməsi mümkün olar və proqramın əsas məqsədi təhlükə altına düşər. Bunun qarşısını almaq üçün “Debug” komandası ağcaqanadları cinsinə görə ayırmaq məqsədilə süni intellekt texnologiyasından istifadə edir.
İlk sınaqlar hansı nəticəni verib?
İtaliyanın paytaxtı Romada aparılan ilkin kiçikmiqyaslı sınaqlarda bu üsul yaşamaq qabiliyyətinə malik ağcaqanad yumurtalarının sayını təxminən 90 faiz azaltmağa kömək edib. Oxşar texnologiya artıq Sinqapurda və ABŞ-nin bəzi bölgələrində tətbiq olunur. Sinqapurun Ətraf Mühit üzrə Milli Agentliyinin məlumatına görə, həmin üsulun tətbiq edildiyi ərazilərdə yerli sakinlərin denge qızdırmasına yoluxma riski 70 faizdən çox azalıb.
Avropada ağcaqanad təhlükəsi niyə artır?
Asiya pələng ağcaqanadlarının yayılması Avropa ölkələri üçün ciddi problem olaraq qalır. Bu həşəratlar çox kiçik su yığıntılarında belə çoxala bilir. Məsələn, küçəyə atılmış əşyalarda toplanan yağış suyu onların çoxalması üçün əlverişli şərait yaradır. Bu səbəbdən böyük su hövzələrində tətbiq olunan ənənəvi həşərat dərmanları həmin ağcaqanadlara qarşı hər zaman kifayət qədər təsirli olmur.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bakteriya daşıyan erkək ağcaqanadların buraxılması gələcəkdə təhlükəli xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almaq üçün mühüm vasitələrdən birinə çevrilə bilər.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
