"Göy çayı" layihəsi: Çin göydən yağan yağışları "oğurlamağa" cəhd edib

Ən böyük süni suvarma layihəsi Tibetdə həyata keçirilməyə cəhd edilib.

Çin bir neçə ildir ki, dünyanın ən böyük hava dəyişiklikləri layihələrindən birini həyata keçirməyə çalışır və Tibet yaylasında yağıntı miqdarını artırmaq və ölkənin quraq bölgələrinə əlavə su ehtiyatları ötürmək məqsədi daşıyır.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadla məlumatına görə, qeyd olunur ki, bu, Tianhe ("Göy Çayı") proqramına aiddir. Çinli mütəxəssislər bulud toxumlama texnologiyasından istifadə ediblər - raketlər və digər cihazlar vasitəsilə atmosferə xüsusi kimyəvi hissəciklər yayıblar. Bu maddələrin buludlarda su damcılarının əmələ gəlməsini təşviq etdiyinə və yağış və ya qar yağışı ehtimalını artıra biləcəyinə inanılır.

Bu metod onilliklərdir ki, 50-dən çox ölkədə, xüsusən də ABŞ-da istifadə olunur. Bu arada, Çin hava şəraitinin dəyişdirilməsi proqramlarının ən böyük operatoru hesab olunur. Çin hakimiyyət orqanlarının məlumatına görə, bu cür layihələr on minlərlə insanı əhatə edir və investisiyalar milyardlarla dollara çatır.

Müəlliflərin "Asiyanın su qalası" adlandırdığı Tibet yaylası Tianhe proqramının mərkəzinə çevrilib. O, qitənin ən vacib çaylarından bəzilərinin mənbəyidir və təxminən iki milyard insanı su ilə təmin edir. Lakin regionun özü iqlim dəyişikliyinin təsirlərindən getdikcə daha çox əziyyət çəkir: buzlaqların əriməsinin sürətlənməsi, yağıntıların dəyişməsi və səhralaşma.

Layihə 2018-ci ildə başlayıb. Məqsəd cənub mussonlarının gətirdiyi rütubətin bir hissəsini tutmaq və yaylağın əhəmiyyətli bir hissəsində yağıntıları stimullaşdırmaq olub. Çin bununla Xuanxe çayının su təchizatını artırmağa və Yantszı çayı hövzəsinə təbii olaraq axan resursları qismən ölkənin daha quru bölgələrinə yönləndirməyə ümid edir.

Layihənin istifadəyə verilməsi zamanı səlahiyyətlilər olduqca iddialı nəticələr elan ediblər. Rəsmilər layihənin Çinin illik istehlakının təxminən 7 faizinə bərabər əlavə su həcmi təmin edə biləcəyini təxmin edirlər.

Lakin bu proqnozlar alimlərin tənqidinə səbəb olub. Bəzi tədqiqatçılar proqnozlaşdırılan hədəflərin mövcud texnologiyanın imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə aşdığına inanırlar.

Tənqidçilər atmosfer proseslərinin belə miqyasda idarə olunmaq üçün çox mürəkkəb olduğunu qeyd edirlər.

Nəticədə, layihə tədricən azaldılıb. Məhdud bir versiya 2022-ci ilin əvvəlində nəzərdən keçirilib, lakin proqram sonradan rəsmi hökumət hesabatlarından silinib. Çinin son beş illik planında onun olmaması layihənin səssizcə imtina edilmş ola biləcəyi ilə bağlı fərziyyələrə səbəb olub.