Zəlzələ zamanı  uçursunuzsa,   təyyarədə təhlükəsizsinizmi?
20 may 2024 09:20 (UTC +04:00)

Zəlzələ zamanı uçursunuzsa, təyyarədə təhlükəsizsinizmi?

Zəlzələnin belə adlandırılması məntiqli görünür, çünki hava deyil, yer titrəyir, amma hər şey o qədər də sadə deyil

Çox az adam yəqin ki, zəlzələ zamanı uçduğu bir təyyarədə təhlükəsiz olub-olmayacağı barədə düşünüb. Ancaq indi zəlzələdən on kilometr yüksəklikdə nə baş verə biləcəyini mübahisə etməyə hazırıq.

Lent.az xarici mediaya istinadla təfərrüatları tqədim edir. 

Bu, intuitiv və ya əks-intuitiv görünə bilər, lakin vəziyyətdən asılı olaraq, zəlzələ uçuşla bağlı problemlər yarada bilər. Əvvəlcə yerin atmosferə necə bağlı olduğunu başa düşməlisiniz.

Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun NASA-nın reaktiv hərəkət laboratoriyasının tədqiqatçısı Attila Komjati izah edir ki, yer titrədikdə ionosferə qədər yayıla bilən kiçik atmosfer dalğalarına səbəb olur. Planetimizin səthindən 1000 kilometrə qədər uzana bilən bir bölgədir.

Beləliklə, zəlzələ bəzi atmosfer narahatlıqlarına səbəb ola bilər, lakin bu, təyyarənin problemə düşməsi üçün kifayət edəcəkmi? Bir sözlə, yox, amma niyə olmadığının izahı əvvəlcə görünə biləcəyindən daha maraqlıdır.

Zəlzələlər baş verdikdə, təzyiq dalğaları (P dalğaları) və kəsmə dalğaları (S dalğaları) şəklində meydana gələn seysmik dalğalar yayırlar. S dalğaları yalnız möhkəm bir mühit (torpaq) vasitəsilə yayıla bilsə də, P dalğaları maye və ya qaz kimi digər mühitlərə keçə bilər. Bu formada atmosferə keçə bilərlər. Bunu etdikdə, ümumiyyətlə, 20 hertz-dən aşağı qeydə alınan səs dalğalarına çevrilirlər ki, bu da insan eşitməsinin aşağı həddidir, buna görə, ümumiyyətlə, eşitmək olmur.

Lakin bu dalğalar havada nə qədər uzaqlaşarsa, bir o qədər zəifləyir. Bu, atmosferin təbəqələrindən və ya okean kimi digər mühitlərdən keçərkən məsafə və ya günəş işığının zəifləməsi ilə səsin daha sakitləşməsi ilə mahiyyətcə eynidir.

Elə buna görə də zəlzələ bölgəsinin üstündən uçan bir təyyarə, hətta güclü olsa belə, aşağıda olan titrəyişlərin təsirini hiss etməyəcək. P dalğaları qayadan, sonra isə havadan keçən zaman o qədər azalacaq ki, təyyarənin öz səs-küyü və hərəkəti onlara qalib gələcək. Ancaq uçuş üçün zəlzələdən gələn problemlər başqa, daha az görünən tərəfdən gələ bilər.

2018-ci ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin pilotu və aviasiya mühəndisi olduğunu iddia edən bir istifadəçi “Quora”da “Zəlzələlər uçan təyyarəyə təsir edirmi?” sualına cavab yazıb. Onun cavabı o qədər maraqlı olub ki, sonradan “Forbes” tərəfindən yenidən dərc edilib.

İstifadəçi zəlzələ zamanı hava hərəkətinin idarə edilməsinə mane olan təyyarə ilə uçduğunu bildirib. Bu halda zəlzələ yer üzündəki bazada elektrik enerjisinin kəsilməsinə səbəb olub, təyyarənin naviqasiya alətlərində, eləcə də əlaqə saxlamaqda problemlər yaradıb.

Elektrik enerjisinin kəsilməsi həm də o deməkdir ki, hava nəqliyyatı idarəsi radar siqnalını itirib, ona görə də pilotun uçuşunu daha tapa bilməyib. Lakin bütün bu problemlər qısa müddətli olub və yeraltı bazada fövqəladə elektrik enerjisi verildiyi zaman problem aradan qaldırılıb.

Beləliklə, uçuş zamanı zəlzələnin aşağıda bir yerdə başlayacağından narahat olmaq lazım deyil, yerə enənə qədər bundan xəbəriniz belə olmayacaq.
 

1 2 3 4 5 İDMAN XƏBƏRLƏRİ
# 3261
avatar

Oxşar yazılar