Onlayn kredit xidmətlərinin genişlənməsi pul borc almağı asanlaşdırmaqla yanaşı, yeni dələduzluq üsullarının yaranmasına da şərait yaradıb. Bəzən vətəndaş heç bir banka müraciət etmədiyi halda telefonuna kredit borcu barədə bildiriş gəlir. Daha ağır hallarda isə şəxs adına borc rəsmiləşdirildiyini yalnız başqa kredit üçün müraciət edəndə öyrənir.
Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:
Bəs vətəndaşın xəbəri olmadan onlayn kredit necə rəsmiləşdirilir?
Qanuni qaydada kredit verilməsi üçün müraciətçinin şəxsiyyəti müəyyənləşdirilməli və razılığı təsdiqlənməlidir. Dələduzluq hadisələrində isə cinayətkarlar adətən qurbanın şəxsiyyət vəsiqəsi məlumatlarını, FİN kodunu, telefon nömrəsini, bank hesabına giriş məlumatlarını və birdəfəlik təsdiq kodlarını ələ keçirirlər. Bu məlumatların bir hissəsi sənəd fotosunun tanımadığı şəxsə göndərilməsi, saxta keçidə daxil edilməsi və ya telefona quraşdırılan zərərli proqram vasitəsilə oğurlana bilər.
Ən təhlükəli ssenarilərdən biri mobil nömrənin nəzarətdən çıxmasıdır. Dələduz qurbanın telefonuna gələn təsdiq kodlarını əldə etdikdə onun adından maliyyə tətbiqinə daxil ola, kredit müraciətini təsdiqləyə və ayrılan vəsaiti başqa hesaba yönəldə bilər. Bəzən vətəndaşa “bank əməkdaşı”, “polis”, “kredit mütəxəssisi” və ya “təhlükəsizlik xidmətinin nümayəndəsi” adı ilə zəng edilir. Telefona göndərilən kodun guya əməliyyatı ləğv etmək üçün lazım olduğu deyilir. Əslində isə həmin kod yeni əməliyyatın təsdiqinə xidmət edir.
Başqa bir üsul vətəndaşın telefonuna uzaqdan idarəetmə proqramının quraşdırılmasıdır. Dələduz proqramı “təhlükəsizlik əlavəsi” kimi təqdim edir. Bundan sonra telefon ekranını, daxil edilən şifrələri və bank tətbiqində aparılan əməliyyatları görə bilir. Şəxsiyyət vəsiqəsinin ön və arxa tərəfinin fotosu, üzü göstərən video və elektron imza məlumatları da ələ keçirilibsə, risk daha da böyüyür.
Azərbaycanda vətəndaş öz adına rəsmiləşdirilən kreditləri Azərbaycan Kredit Bürosunun Findoc platforması üzərindən yoxlaya bilər. Kredit hesabatında aktiv və bağlanmış öhdəliklər, gecikmələr və kredit verən təşkilat barədə məlumat göstərilir. “Kredit büroları haqqında” Qanuna əsasən, şəxs özü haqqında kredit hesabatını almaq, yanlış məlumatı mübahisələndirmək və onun düzəldilməsini tələb etmək hüququna malikdir.
Adınıza xəbərsiz kredit açıldığını görsəniz, borcu dərhal ödəməyə başlamaq düzgün addım sayılmır. Ödəniş etmək bəzi hallarda müqavilənin qəbul edilməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Eyni zamanda bildirişləri görməməzliyə vurmaq da olmaz. Kredit verən banka və ya bank olmayan kredit təşkilatına yazılı etiraz təqdim edilməli, müqavilənin, müraciətin, elektron təsdiqin, pulun köçürüldüyü hesabın və şəxsiyyətin necə yoxlanıldığını göstərən sənədlərin surəti tələb olunmalıdır.
Bundan sonra polisə müraciət edilməli, telefon mesajları, zəng nömrələri, elektron məktublar, hesab çıxarışları və tətbiq bildirişləri sübut kimi saxlanılmalıdır. Şifrə və birdəfəlik kodların kiməsə verilməsi faktı varsa, bunu gizlətmək olmaz. Hadisənin hansı üsulla baş verdiyini müəyyənləşdirmək araşdırma üçün vacibdir.
Bank və ya kredit təşkilatı şikayəti həll etməzsə, Azərbaycan Mərkəzi Bankının 966 Çağrı Mərkəzinə və elektron müraciət sisteminə şikayət göndərmək mümkündür. Fərdi məlumatların qanunsuz istifadəsi ilə bağlı Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinə də müraciət edilə bilər. Mübahisə aradan qalxmadıqda məhkəmədə kredit müqaviləsinin etibarsız sayılması və kredit tarixçəsindəki məlumatların düzəldilməsi tələb oluna bilər.
Vətəndaşın xəbəri və təsdiqi olmadan bağlanan kredit müqaviləsi avtomatik olaraq onun həqiqi borcuna çevrilmir. Lakin borcun ləğvi üçün dələduzluq faktı və razılığın olmaması araşdırma, ekspertiza və bəzən məhkəmə qərarı ilə təsdiqlənməlidir.
Özünüzü qorumağın əsas yolu şəxsiyyət vəsiqəsinin fotosunu tanımadığınız şəxslərə göndərməmək, FİN kodunu açıq platformalarda paylaşmamaq, SMS-lə gələn təsdiq kodunu heç kimə deməmək və bank tətbiqinə giriş üçün ayrıca güclü şifrə seçməkdir. Kredit tarixçəsini vaxtaşırı yoxlamaq isə adınıza yaranan şübhəli borcu gecikmədən aşkarlamağa imkan verir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
