Qədim Roma dünya tarixinə memarlıq, mühəndislik, tibb və hüquq sahələrində mühüm nailiyyətləri ilə düşüb. Lakin romalıların bəzi qanunları və gündəlik həyat vərdişləri bu gün də təəccüb doğurur. Bunlardan biri insan sidiyinin toplanması və ondan istifadə edənlərdən vergi alınması olub.
Lent.az xəbər verir ki, məşhur “Pulun iyi yoxdur” ifadəsinin yaranması da məhz bu qərarla əlaqələndirilir.
Qədim Romada sidik nə üçün istifadə olunurdu?
Tarixçilərin məlumatına görə, qədim romalılar şəxsi gigiyenaya və təmizliyə xüsusi diqqət yetiriblər. Şəhərlərdə ictimai tualetlər fəaliyyət göstərib və burada toplanan tullantılardan müxtəlif məqsədlərlə istifadə olunub. Xüsusilə insan sidiyi həmin dövrdə qiymətli xammal hesab edilib. Bunun əsas səbəbi sidiyin tərkibindəki karbamidin bakteriyaların təsiri ilə ammonyaka çevrilməsi olub. Ammonyak isə təmizləyici xüsusiyyətlərə malikdir. Romalılar bu xüsusiyyətdən istifadə edərək sidiyi camaşırxanalarda tətbiq ediblər.
Çirkli geyimlər əvvəlcə sidikdə isladılıb, daha sonra kül kimi əlavə maddələrdən istifadə edilərək ayaqla tapdalanıb. Bu üsul parçaların üzərindəki yağ, kir və digər çirklərin təmizlənməsinə kömək edib. Sidikdən dəri emalı sənayesində də istifadə olunub. Dabbaqlar heyvan dərilərini yumşaltmaq və emal etmək üçün bu maddədən yararlanıblar. Bəzi tarixi mənbələrdə sidiyin ağız gigiyenası və müalicə məqsədilə də istifadə edildiyi qeyd olunur. Beləliklə, ictimai tualetlərdə toplanan sidik ticarət məhsuluna çevrilib və müəyyən şəxslər onu emalatxanalara sataraq gəlir əldə ediblər.
Sidiyə vergini kim tətbiq edib?
Qədim Romada sidikdən istifadəyə görə verginin tətbiqi imperator Vespasianın adı ilə bağlıdır. Vespasian hakimiyyətə gələndə Roma imperiyası ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşmişdi. Vətəndaş müharibələri dövlət xəzinəsini zəiflətmişdi. İmperator maliyyə vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün müxtəlif vergilər tətbiq edib. Onlardan biri də latınca “vectigal urinae” adlandırılan sidik vergisi olub. Bu vergi ictimai tualetlərdə toplanan və sənaye məqsədilə istifadə edilən sidiklə bağlı gəlirlərdən alınırdı.
“Pulun iyi yoxdur” ifadəsi necə yaranıb?
Tarixi rəvayətə görə, imperator Vespasianın oğlu Tit atasının sidikdən vergi toplamaq qərarını bəyənməyib. O, belə bir maddədən gəlir əldə edilməsini xoşagəlməz hesab edib. Vespasian isə oğluna cavab vermək üçün bu vergidən əldə edilən pullardan birini götürərək ona iyləməyi təklif edib. Tit puldan heç bir pis qoxu gəlmədiyini söyləyib.
Bundan sonra imperator məşhur ifadəni işlədib:
“Pecunia non olet” - “Pulun iyi yoxdur”.
Bu sözlərlə Vespasian gəlirin hansı mənbədən əldə edilməsindən asılı olmayaraq, pulun özünün qoxusunun olmadığını göstərmək istəyib. Həmin ifadə əsrlər keçməsinə baxmayaraq, bu gün də müxtəlif dillərdə işlədilir.
Vergidən əldə edilən pullar hara xərclənib?
Vespasianın həyata keçirdiyi maliyyə islahatları Roma imperiyasının dövlət gəlirlərinin artırılmasına kömək edib. Onun hakimiyyəti dövründə böyük tikinti layihələri də həyata keçirilib. Bunlardan ən məşhuru Romanın simvollarından birinə çevrilən Kolizeydir. Kolizeyin tikintisinə Vespasianın dövründə başlanılıb və tikili sonradan onun oğlu Titin hakimiyyəti illərində istifadəyə verilib. Bununla belə, sidik vergisindən əldə edilən vəsaitin birbaşa Kolizeyin tikintisinə xərcləndiyini təsdiqləyən dəqiq məlumat yoxdur. Beləliklə, qədim romalıların qeyri-adi vergi siyasəti təkcə tarixdə maraqlı hadisə kimi qalmayıb, həm də bu gün geniş istifadə olunan məşhur bir ifadənin yaranmasına səbəb olub.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
