Bakının sirli binaları – Divarları arasında gizlənən 5 əfsanə

Bakının küçələrində elə binalar var ki, onların divarları təkcə tarixin deyil, həm də illərdir dildən-dilə dolaşan sirli əhvalatların şahididir. Bəzilərinin altında gizli keçidlərin olduğu, digərlərində qəribə hadisələrin baş verdiyi söylənilir. Bu tikililər haqqında danışılan əfsanələrin bir qismi tarixi faktlara söykənsə də, bəziləri şəhər folklorunun məhsuludur.

Lent.az Bakının haqqında maraqlı rəvayətlər danışılan beş məşhur tarixi tikilisini təqdim edir.

1. Qız qalası – Özünü dənizə atan şah qızının əfsanəsi

Bakının ən məşhur rəmzlərindən olan Qız qalası əsrlərdir sirli rəvayətlərin mərkəzindədir. Ən məşhur əfsanəyə görə, hökmdarlardan biri qızını istəmədiyi nikaha məcbur etmək istəyib. Qız isə atasından dəniz sahilində hündür qala tikdirməsini xahiş edib.

Qala hazır olduqdan sonra qız onun zirvəsinə qalxaraq özünü dənizə atıb. Rəvayətə görə, tikili bundan sonra Qız qalası adlandırılıb.

Lakin bu hadisənin baş verdiyini təsdiqləyən tarixi sübut yoxdur. Qalanın əsl təyinatı da hələ tam müəyyənləşdirilməyib. Onun müdafiə qurğusu, müşahidə məntəqəsi və ya dini məqsədli tikili olması barədə müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur.

2. Səadət sarayı – Sevgidən doğulan, faciə ilə bitən hekayə

Paytaxtın ən gözəl memarlıq nümunələrindən biri olan Səadət sarayının arxasında böyük sevgi hekayəsi dayanır.

Rəvayətə görə, milyonçu Murtuza Muxtarov həyat yoldaşı Liza ilə Avropaya səfəri zamanı onun heyran qaldığı saraya bənzər bina tikdirməyə qərar verib.

1911–1912-ci illərdə Bakıda möhtəşəm saray ucaldılıb. Lakin xoşbəxtliyin rəmzi kimi yaradılan bu tikilinin sahibinin həyatı faciə ilə başa çatıb.

1920-ci ildə bolşeviklərin Bakıya gəlişi Muxtarovun taleyini dəyişib. Milyonçunun ölümü ilə bağlı dramatik hadisələr də sarayın tarixinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Bu gün həmin bina nikah mərasimləri ilə tanınır. Beləcə, bir vaxtlar sevgi naminə tikilmiş saray indi də yeni ailələrin qurulmasına şahidlik edir.

3. İsmailiyyə – Ölmüş oğluna saray tikdirən milyonçu

İstiqlaliyyət küçəsində yerləşən İsmailiyyə binası Bakının ən təsirli tarixlərindən birini yaşadır.

Neft milyonçusu Ağa Musa Nağıyev gənc yaşda dünyasını dəyişən oğlu İsmayılın xatirəsini əbədiləşdirmək üçün möhtəşəm bina tikdirib.

Deyilənə görə, milyonçu memarı Avropaya göndərərək oğlunun adına layiq, bənzərsiz bir sarayın layihəsini hazırlamağı tapşırıb.

1908–1913-cü illərdə inşa olunan bina 1918-ci ilin mart hadisələri zamanı ciddi dağıntılara məruz qalıb. Sonradan bərpa edilsə də, onun əvvəlki görünüşündə dəyişikliklər edilib.

İsmailiyyə haqqında danışılan hekayələrin ən təsirlisi isə budur: böyük sərvət sahibi olan ata bütün imkanlarına baxmayaraq oğlunu ölümdən xilas edə bilməyib. Bunun əvəzində onun adını yaşadacaq abidə qoyub.

4. Şirvanşahlar sarayı – Divanxananın açılmayan sirri

İçərişəhərin ən yüksək nöqtələrindən birində yerləşən Şirvanşahlar sarayı əsrlər boyu hökmdarların həyatına şahidlik edib.

Saray kompleksinin ən müəmmalı hissələrindən biri Divanxanadır. Bu tikilinin hansı məqsədlə istifadə edilməsi barədə tarixçilər arasında müxtəlif fikirlər mövcuddur.

Bəzi tədqiqatçılar burada dövlət işlərinin müzakirə olunduğunu, digərləri isə tikilinin hökmdar məqbərəsi kimi nəzərdə tutulduğunu düşünürlər.

Sarayın qədim otaqları, daş kitabələri və məqbərələri onun ətrafında sirli təsəvvürlərin yaranmasına səbəb olub.

Maraqlıdır ki, əsrlər keçsə də, kompleksin bəzi memarlıq elementlərinin ilkin funksiyası barədə suallar qalır.

5. Atəşgah – Əbədi yanan odun sirri

Suraxanıda yerləşən Atəşgah məbədi bir zamanlar insanların möcüzə hesab etdiyi alovları ilə məşhurlaşıb.

Qədim inanclara görə, burada yanan od müqəddəs sayılıb. İnsanlar alovun ilahi qüvvə ilə bağlı olduğuna inanaraq uzaq ölkələrdən məbədə üz tutublar.

Əslində isə əsrlər boyu yanan alovların səbəbi yerin altından səthə çıxan təbii qaz olub.

XVII–XVIII əsrlərdə formalaşan məbəd Hindistandan gələn zəvvarların da mühüm ibadət məkanına çevrilib.

Zaman keçdikcə təbii qaz ehtiyatlarından istifadə alovların sönməsinə gətirib çıxarıb. Bu gün məbəddə görünən od qaz təchizatı vasitəsilə yandırılır.

Bununla belə, Atəşgahın müqəddəs alovları haqqında tarixi inanclar onun sirli şöhrətini qoruyub saxlayır.

Bakının tarixi binaları sadəcə daş və memarlıq nümunələri deyil. Onların hər biri sevgi, faciə, hakimiyyət, inanc və insan talelərinin izlərini daşıyır.

Bu tikililərin ətrafında yaranan əfsanələrin hamısı tarixi həqiqət olmasa da, şəhərin mədəni yaddaşının bir hissəsinə çevrilib. Bəlkə də Bakını maraqlı edən məhz budur: onun bəzi sirləri hələ də tam açılmayıb.