Alimlər müəyyən ediblər ki, Antarktidanın ən hündür aktiv vulkanı hər gün atmosferə təxminən 6000 dollar dəyərində qızıl tozu buraxır. Tədqiqatçılar bu unikal fenomeni Erebus dağının qaz şleyflərini araşdırarkən qeydə alıblar. Həmin şleyflərdəki mikroskopik hissəciklər yüzlərlə kilometr məsafəyə yayılır.
Lent.az xəbər verir ki, planetin ən cənub aktiv vulkanının heyrətamiz xüsusiyyətləri haqqında yeni məlumatları “IFLScience” nəşri yayıb.
Buzlu səhrada qızıl fabriki
Vulkan qazlarının analizi zamanı tədqiqatçılar gözlənilməz bir kəşf ediblər: Erebus dağı şleyfləri ölçüsü 20 mikrometrdən böyük olmayan xırda metal qızıl kristalları ilə zəngindir. Alimlərin hesablamalarına görə, krater bir gün ərzində təxminən 80 qram qiymətli metalı atmosferə buraxır.
Qızıl tozu dərhal yerə çökmür, əksinə çox böyük məsafələrə yayılır. Antarktika stansiyaları bu qızılın izlərini dağdan 1000 kilometrədək uzaqlıqda belə havada qeydə alıblar. Qiymətli tozdan əlavə, aktiv fazalar zamanı vulkan mütəmadi olaraq qaz, buxar və hətta “vulkan bombaları” olan qismən ərimiş süxur parçalarını da püskürür.
Lav gölü və ekstremal şəraitdə həyat
Erebus dağının hündürlüyü 3794 metrə çatır və o, daxilində ən azı 1972-ci ildən bəri mövcud olan daimi lav gölünü saxlayır. Bu göl sərt Antarktika qışı şəraitində belə qaynayan vəziyyətdə qalır və Yer üzündə bu cür uzunömürlü cəmi beş lav gölündən biridir.
Kraterdəki ekstremal temperaturlara baxmayaraq, vulkanın yamacları yeraltından çıxan qazların təsiri ilə yaranmış fumarol buz mağaraları ilə örtülüb. Bu qaranlıq və dolaşıq labirintlərdə alimlər 61 növ göbələk aşkar ediblər. Bu cür orqanizmlər adətən yüksək lipid tərkibinə ehtiyac duyduğundan, tədqiqatçılar onların burada yaranmasını əvvəlki ekspedisiyalar zamanı insan fəaliyyəti nəticəsində baş verən çirklənmə ilə əlaqələndirirlər.
Kəşf tarixi və geoloji xüsusiyyətlər
Erebusun geoloji unikallığı onun yerləşdiyi mövqe ilə bağlıdır. “Secret Atlas” tədqiqat portalının qeyd etdiyi kimi, vulkan Yer qabığının nisbətən nazik hissəsində yerləşir ki, bu da maqmanın mantiyanın dərinliklərindən səthə asanlıqla qalxmasına imkan verir. Bu aktivlik nəticəsində maqma xlor və kükürd kimi uçucu elementlərlə zənginləşir və məhz bu maddələr həll olmuş qızılın səthə daşınmasına kömək edir.
Vulkan hələ 1841-ci ildə britaniyalı qütb tədqiqatçısı, kapitan Ceyms Klark Ross tərəfindən kəşf olunub. O, dağı güclü püskürmə zamanı müşahidə edib və onu öz gəmilərindən biri olan HMS Erebusun şərəfinə adlandırıb (bu ad qədim yunan mifologiyasında “qaranlığın təcəssümü” mənasını verir). 1908-ci ildə isə zirvəyə ilk çıxanlar Ernest Şekltonun rəhbərlik etdiyi Britaniya ekspedisiyasının cəsarətli üzvləri olub.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
