Dotson buz şelfinin altına göndərilən sualtı robot buzun alt hissəsində formalaşmış gizli və qeyri-adi landşaft aşkar edib. Lakin eyni marşrut üzrə geri qayıdarkən itib.
Lent.az xarici mediaya istinadla bildirir ki, söhbət “Ran” adlı avtonom sualtı aparatdan gedir. Robot peyklərin kosmosdan müşahidə edə bilmədiyi terrasları, kanalları, genişlənmiş çatları və göz yaşı formasında çökəklikləri xəritələşdirib.
Tədqiqatçıların fikrincə, bu kəşflər böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki Antarktida buzlaqlarının gələcəyi məhz buz şelflərinin alt hissəsində baş verən proseslərdən asılı ola bilər. “Ran”ın topladığı məlumatlar göstərib ki, ərimə prosesi vahid və bərabər şəkildə baş vermir. Okeanın isti suları buz kütləsini cərəyanların, çatların və gizli kanalların təsiri ilə müxtəlif formalarda aşındırır. Bu isə bəzi iqlim modellərində mühüm detalların nəzərə alınmaması ehtimalını ortaya qoyur.
“Ran”ın son missiyası
“Ran” insanların və adi tədqiqat gəmilərinin çata bilmədiyi ərazilərdə işləmək üçün hazırlanmış parlaq narıncı rəngli avtonom sualtı robotdur.
2022-ci ildə həyata keçirilən ekspedisiya zamanı aparat Dotson buz şelfinin altında təxminən 1000 kilometr məsafə qət edib və üzən buz qatının altındakı qaranlıq boşluqda 17 kilometr dərinliyə qədər irəliləyib.
Bu missiya olduqca mürəkkəb hesab olunurdu. Yüzlərlə metr qalınlığında buzun altında GPS və radio siqnalları işləmədiyi üçün aparat əvvəlcədən proqramlaşdırılmış marşrutlar və akustik naviqasiya sistemi vasitəsilə hərəkət edirdi.
2024-cü ilin yanvarında alimlər buz şelfində baş verən dəyişiklikləri araşdırmaq üçün yenidən həmin əraziyə qayıdıblar. Lakin “Ran” yalnız bir dalış həyata keçirə bilib. Bundan sonra aparat təyin olunmuş nöqtəyə qayıtmayıb.
Onun axtarışı üçün akustik avadanlıqlardan, helikopterlərdən və pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə olunsa da, nəticə əldə edilməyib.
Buzun altında gizlənən mənzərə
Robot itməzdən əvvəl alimlərə qiymətli məlumatlar göndərə bilib.
Yuxarı istiqamətlənmiş sonar sisteminin köməyi ilə aparat Dotson buz şelfinin alt hissəsinin təxminən 140 kvadrat kilometrlik sahəsinin xəritəsini hazırlayıb. Bu, tədqiqatçılara buzlağın gizli əsas hissəsini ilk dəfə bu qədər ətraflı öyrənmək imkanı verib.
Məlum olub ki, buzun alt səthi gözlənildiyi kimi hamar deyil. Bəzi ərazilərdə bir-birinin üzərində yerləşən terrasları xatırladan pilləli strukturlar müşahidə olunub. Digər hissələrdə isə aşınmış hamar səthlər, kanallar və göz yaşı formasında sirli çökəkliklər aşkarlanıb.
Göteborq Universitetinin okeanoqrafiya professoru və tədqiqatın əsas müəllifi Anna Volin, bu mənzərəni “Ayın görünməyən tərəfini ilk dəfə görmək” hissi ilə müqayisə edib.
“Robotu buzaltı boşluğa göndərməklə buzun alt hissəsinin yüksək dəqiqlikli xəritələrini əldə edə bildik”, – deyə o bildirib.
Alimlərin fikrincə, “Ran”ın topladığı məlumatlar Dotson buz şelfinin qərb hissəsinin niyə şərq hissəsindən daha sürətlə əridiyini izah etməyə kömək edəcək. Güclü sualtı axınlar bəzi bölgələrə daha çox istilik gətirir, zəif axınların olduğu ərazilərdə isə zamanla fərqli ərimə formaları yaranır.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
